فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ‌ يعنى فلما تركوا ولاية أميرالمؤمنين عليه‌السلام و قد أمروا بها فتحنا عليهم أبواب كل شى‌ء يعنى دولتهم فى‌الدنيا و ماسبط لهم فيها و أمّا قوله‌ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ‌ يعنى بذلك قيام القائم، حتى كانّهم لم يكن لهم سلطان قط فذلك قوله بغتة فنزل آخر هذه الاية على محمد (ص): فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‌.

اينكه آيه فرموده: پس چون آنچه [از نعمت‌هاى خدا] به ايشان تذكر داده شده بود همه را فراموش كردند؛ يعنى وقتى ولايت اميرالمؤمنين (ع) را ترك گفتند و آن در صورتى بود كه به آن مأمور شده بودند. ابواب همه چيز را بر آنها گشوديم؛ يعنى دولتشان در دنيا و آنچه در آن گسترده شده و اما اينكه فرموده: تا آنگاه كه به آنچه عطا شدند شادمان و مغرور گشتند به ناگاه آنها را به كيفر اعمالشان گرفتار كرديم و در آن هنگام خوار و نااميد شدند منظور از آن قيام قائم (ع) است به طورى كه گويى هيچ‌گونه سلطه و حكومتى بر ايشان نبوده و اين است كه فرموده به ناگاه و آخر اين آيه بر پيامبر نازل گشت پس ريشه قومى كه ستم‌پيشه كردند كنده شده و ستايش براى خداى عالميان است.

(٨)

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ‌.[١]

كافران كه منكر آيات خدا و نتيجه اعمال خود هستند چه انتظار كشند، منتظر رسيدن تأويل آيات و تحقق يافتن روز موعودند؟ روزى كه تأويل آيات فرا رسد.

حضرت صادق (ع) فرمود:

ذلك فى‌يوم القائم (ع)

اين در روز قيام قائم (ع) است.

(٩)

وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى‌ أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ‌[٢]

و جماعتى از قوم موسى (ع) به دين حق هدايت كنند و به آن باز مى‌گردند.

امام صادق (ع) فرمودند:

اذا ظهر القائم (ع) من ظهر هذا البيت بعث‌الله معه سبعة و عشرين رجلًا من قوم موسى و هم‌الذين قال‌الله تعالى: وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى‌ ....

وقتى قائم (ع) از پشت اين خانه كعبه ظاهر شود خدا با او بيست و هفت مرد از قوم موسى (ع) را برمى‌انگيزد و آنانند كه خدا درباره آنها اين آيه را فرموده است.

(١٠)

وَ قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً[٣]

و بكشيد مشركان را همگى همانطور كه همگى آنها با شما جنگ كردند.

امام محمد باقر (ع) مى‌فرمايد:

لم يجى‌ء تأويل هذه الآية ولو قد قام قائمنا بعد من يدركه مايكون من تأويل هذه الآية ليبلغن دين محمد مابلغ الليل حتى لايكون مشرك على ظهرالًارض كما قال‌الله.

هنوز تأويل اين آيه نرسيده است و هرگاه قائم (ع) ما به پاخيزد هر آنكه زمان او را دريابد آنچه از پى تأويل اين آيه خواهد بود را درك مى‌كند و دين محمد (ص) تا هر كجا كه شب سايه افكند خواهد رسيد تا جايى كه هيچگونه شركى بر زمين نخواهد ماند همچنان كه خداوند فرموده است.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. سوره مائده (٥)؛ آيه ٥٤.

[٢]. سوره انعام (٦): آيه ٤٤.

[٣]. سوره اعراف (٧): آيه ٥٣.

[٤]. سوره اعراف (٧): آيه ١٥٩.

[٥]. سوره توبه (٩): آيه ٣٦.