ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - محكمات و متشابهات در روايات مهدى موعود (ع)
رضا استادى
محكمات و متشابهات در روايات مهدى موعود (ع) (\*)
بخشى از مباحثى كه در روايات باب مهدويت مطرح شده از مسلمات به شمار مىآيد. بحثهايى از قبيل ولادت، امامت، غيبت، گسترش فساد، گناه، انحراف و تحريف در غيبت امام زمان (ع)، ظهور امام زمان (ع)، تشكيل حكومت جهانى و حاكم شدن عدالت در كل جهان و ... اينها از مسلمات مباحث مربوط به امام زمان (ع) است و براى هر كدام از اينها بخواهيم مىتوانيم مدرك نشان بدهيم و روايت ذكر كنيم، مگر اينكه مخاطب، مخاطب بىانصافى باشد و بگويد من يقين نكردم و شك و ترديد دارم.
اگر مطلبى در مورد امام زمان (ع) در ١٥٠ يا ٣٠٠ يا ٦٠٠ روايت آمده باشد جاى ترديد براى هيچكس باقى نمىگذارد. مثلًا موضوع ظهور امام زمان (ع) در برخى كتابهاى روايى با حدود ٦٠٠ روايت آمده است. البته من اين آمارى كه گاهى در بحثم ذكر مىكنم فقط مستند به كتاب منتخبالأثر چاپ قبلى است و چاپ جديد را هنوز مراجعه نكردهام. يك مطلبى اگر ٦٠٠ روايت دارد ديگر جاى هيچ شك و شبههاى باقى نمىگذارد.
در منتخبالأثر حدود ٣٠٠ روايت نقل شده كه ائمه ما دوازه نفرند و دوازدهمى ايشان امام زمان (ع) است. اينها اصلًا جاى شك و ترديد براى كسى نمىگذارد. بنده اينها را به عنوان محكمات روايات مربوط به امام زمان (ع) نام مىگذارم. ولى شما مىدانيد كه همانطور كه آيات قرآن كريم، محكمات دارد، متشابهات هم دارد. از خود ائمه (ع) ما نقل شده كه در روايات ما هم محكم هست و هم متشابه.
اين يك مطلب، مطلب دوم اينكه مسئله مربوط به امامت و حضرت مهدى (ع) يك مسئله عقيدتى است. به صرف اينكه يك يا دو روايت يك مطلبى را بيان كند اگر يقين آور نباشد نمىشود آن را به عنوان يك مطلب مسلمى در رابطه با امام زمان (ع) نقل كرد و نوشت. در مدارك و منابع روايى ما بايد باشد، ولى اگر در جايى مىخواهيم براى تعدادى از شيعيان يا تعدادى از مسلمانان اعم از شيعه و سنى راجع به امام زمان (ع) صحبت كنيم بايد توجه داشته باشيم كه از روايات متشابه استفاده نكنيم. بايد توجه داشته باشيم به رواياتى كه تعدادشان كم است و از حيث سند هم اطمينان بخش نيست و يا معارض دارد تكيه نكنيم. اگر روايتى هست كه معارض هم ندارد و از حيث سند هم تا حدى معتبر است ولى با اصول اسلام و هدف رسول خدا (ص) تناسب ندارد، يا لااقل نمىدانيم تناسب دارد، نبايد در تبيين مطالب مربوط به امام زمان (ع) و تبليغ در مورد آن حضرت مورد استفاده واقع شود.
اينگونه روايات بايد در كتابهاى منبع ما باشد و در بحثهاى گسترده هم به عنوان احتمال گفته شود امّا اگر بناست امام زمان (ع) را معرفى كنيم و از امام زمان (ع) بگوييم، اولًا بايد از مسلمات و محكمات چيزهايى كه در روايات هست و اطمينان بخش است استفاده كنيم و ثانياً محكمات و مسلمات را هم به گونهاى بيان كنيم كه از بيان و تبيين ما يك وقت سوء برداشت نشود.
مطلب دوم اينكه بسيارى از برداشتهاى غلطى كه از مسايل مربوط به امام زمان (ع) شده است يا معلول اين است كه ما برخى از روايات را كه نبايد مطرح شود مطرح كردهايم و يا معلول اين است كه ما برخى از روايات را كه مطرح كردن آنها خالى از اشكال است به خوبى بيان نكردهايم.
در زمان غيبت انديشههاى مختلفى به وجود آمده است؛ بعضىها معتقد شدهاند لازم نيست در زمان غيبت خودسازى كنيم، البته كسانى كه به استناد روايات مربوط به امام زمان (ع) بگويند كه ما در زمان غيبت حتى به خودمان هم نبايد برسيم افراد كمى هستند، ولى بالاخره ممكن است بعضى، چنين فكر كنند.
بعضى، كه البته تعداد آنها نادر است، مىگويند ما بايد كارى كنيم كه گناه زياد بشود.