ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٧ - سلفى گرى جهادى
سلفىگرى حكومتى عبيكان در برابر سلفىگرى جهادى طرسوسى و ناصر العمر
تفاوت اصلى سلفيت حكومتى با سلفيت جهادى، فلسفه سياسى اين گرايشها و به شكل مشخّص نوع موضعگيرى اين گروهها نسبت به انحراف حاكمان سياسى از شريعت اسلامى است. تفاوت اين گروهها، در اعتقاد به جواز انقلاب و سرنگونى حكومتهاى فاسد مىباشد.
بنا به ديدگاه سلفيت، حكومتى كه مستند به برخى متون روايى و فتاواى اهل سنّت مىباشد، حاكم سياسى به هر شكلى كه به قدرت رسيد، تا هنگامى كه آشكارا كفر خود را اعلام نكرده باشد، ولى امر جامعه اسلامى است و اطاعت از او واجب شرعى مىباشد.
در اين تفكّر، در صورتى كه ولى امر و حاكم سياسى، خلاف شرعى انجام داد، مردم و عالمان دينى تنها وظيفه امر به معرّف زبانى را دارند. افشاگرى عبيكان هم در اين چارچوب و نه بيشتر بوده است. قيام عليه چنين حكومتهايى در اين نگاه بسيار مذموم، خلاف شرع و ناپسند مىباشد. اين گرايش در حقيقت سلفيت سنّتى است كه به شكل مستقيم از درگيرى با صحنه عمومى فرهنگى و سياسى كنارهگيرى مىكند و توجّه به مسائل علمى و شرعى را ترجيح مىدهد، در زمينههاى فقهى سختگير است و نسبت به گفتمان انديشه معاصر، احتياط دارد.
از متن اين جريان گرايشى برخواسته به نام سلفيت احيايى، نماينده و سخنگوى اين گرايش شيخ محمّد ناصرالدّين البانى مىباشد.
اين گرايش معتقد به پردازش پايگاه مستحكم و مستند به افراد صالح است و گروهگرا نيست. اين گرايش داراى دغدغه نجات افراد است و فعّاليت گروهى و همچنين عملكرد سياسى و جهادى را به شكل جمعى و تشكيلاتى، حرام مىداند. اين گرايش معتقد است تربيت و تزكيه جامعه، در نهايت منجر به تشكيل حكومت اسلامى خواهد شد، بدون اينكه با حاكميت موجود رو در رو شود يا در مشروعيت سياسى آن تشكيك نمايد ... عبارت مشهور آنان اين است كه سياست، ترك سياست است.
اين گرايش معتقد به تحريم وسايل و اماكن تفريحى، سينما، موسيقى و ... مىباشد؛ برخلاف جريان اصلاحى سلفى كه معتقد است تا وقتى اين پديدهها بر خلاف متون شرعى و مقاصد شريعت اسلامى عمل نكرده باشند، استفاده از آنها جايز است. بيشتر پيروان اين جريان از طبقات فقير و حاشيهنشين جامعه هستند. شعار و انديشه اساسى اين جريان را مىتوان در اين بيت شعر خلاصه نمود كه بارها در گفتار و نوشتار آنان مطرح شده است:
و كلّ خير فى اتباع من سلف و كل شرّ فى ابتداع من خلف؛ تمامى خيرها در پيروى از سلف و پيشينيان است و تمامى شرور در بدعتهاى كسانى كه بعدها آمدند.
سلفىگرى جهادى
برخى از تحليلگران معاصر، كتاب «معالم فى الطريق» نوشته سيد قطب را مانيفيست جنبشهاى سلفى دانستهاند؛ در حالىكه پژوهشگرانى ديگر، كتاب «الفريضه الغائبه» نوشته محمّد عبدالسّلام فرج را منبع