ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٧ - حكايت همچنان باقى است
بازتوليد كرده و مزاحمتهاى اينترنتى در چت و ايميل و غيره ادامه دارد و از آنجايى كه اينترنت تبديل به بخش مهمّى از زندگى فردى و اجتماعى شده است، اين مزاحمتها گاهى از فضاى مجازى به فضاى اجتماعى تسرّى پيدا مىكند.
در مورد ارتباطات اجتماعى ديده مىشود كه اينترنت با ابزارهاى ارتباطى تازهاى كه به وجود آورده است، تماس اجتماعى را تا حدّ زيادى كاهش داده است و باعث افول زندگى اجتماعى واقعى شده است. پيوندهاى مجازى و اجتماع آنلاين، در حال آسيبزدن به اجتماع واقعى است. اگر چه روابط تحت شبكه، قرار است مكمّل رابطههاى دنياى واقعى باشد و نه جانشين آنها، امّا وسعت و گسترش روابط مجازى، حسّ نوستالژى ديدارهاى قديمى و روابط حضورى را به دنبال مىآورد و ديگر آن طبيعى بودن و چهره به چهرهبودن ارتباطات دنياى واقعى را در دنياى مجازى نداريم. همچنين فضاى مجازى فرصتى در اختيار قرار مىدهد تا خود را با هويّتهاى تازه تعريف كنيم و بازى با اين هويّتهاى متغيّر مىتواند موجب غرق شدن در هويّتهاى مجازى و به طور كلّى فقدان هويّت شود.
جهانى بودن و بىمرز بودن شبكه جهانى اينترنت، امور جهانى و امور محلّى را در هم تنيده كرده و خود راهى براى ارتباطات فرهنگى خارج از مرزهاى سنّتى را فراهم آورده است. با مطالبى كه پيشتر در رابطه با نابرابرى دسترسى و تعيين محتوا در اينترنت گفتيم، نتيجه اين مىشود كه اينترنت راهى براى ترويج و سلطه فرهنگ مسلّط جهانى را باز مىكند. از سوى ديگر، وسيلهاى مىشود كه فرهنگهاى محلّى خود را معرفى كنند؛ هر چند اينگونه معرفى كردن فرهنگهاى محلّى، خاصيت موزهاى و منفعل به آن مىدهد. پيوستن به فرهنگ جهانوطن از طريق ارتباطات شبكهاى بدون مرز، خود به عاملى جهت گسست و تجزيه فرهنگى در جوامع ملّى مىشود.
غير از اينكه خود تعامل با اينترنت مىتواند آسيبزا باشد و در پيوندهاى اجتماعى ايجاد اختلال كند يا اينترنت، محملى براى محتواى آسيبزا باشد، خود اينترنت مىتواند به ابزارى براى آسيب رساندن تبديل شود.
هزينه كم و گمنامى، راه را براى كلاهبردارىهاى تازه و سرقت اطّلاعات خصوصى و رمز حسابهاى بانكى و غيره باز مىكند.
شكلى ديگر از استفادههاى خرابكارانه از فضاى سايبر، ويروسهاى كامپيوترى است.
خرابكارىهاى اينترنتى از يك سو، نشاندهنده آگاهى اندك ما از فضاى مجازى و بىدفاع بودن ما است و از سوى ديگر، موجب نااميد شدن و سرخوردگى ما از وابستگى به اينترنت مىشود.
بنابراين فضاى سايبر، اگرچه راههاى تازهاى براى زندگى ما مىگشايد، امّا اين شكل تازه كاملًا مطلوب نيست و آكنده از بيم و اميدهاست.
ديديم كه به طور خاص براى دانشجويان دختر، مىتوان سه نياز اصلى (نياز به تحقيق و پژوهش، نياز به ابراز عقيده و غلبه بر موانع و نابرابرىها، نياز به برقرارى پيوندهاى اجتماعى) را شناسايى كرد كه در مقابل، اينترنت را به عنوان ابزار رفع اين نيازها معرفى مىكند؛ امّا پيوستن به دنياى مجازى، در نهايت منجر به تغييرات عمده در شكل زندگى مىشود؛ از قبيل غلبه يافتن پيوندهاى مجازى بر پيوندهاى واقعى، دمكراتيزه شدن توليد اطّلاعات و از بين رفتن اقتدارهاى سنّتى، توزيع كردن كارها و وظايف و به دنبال خود، مشكلات تازهاى، از قبيل سطحى شدن دانش، تداوم نابرابرىها از جمله نابرابرى جنسيّتى، گسست فرهنگى و ناامنى را مىآورد.
پىنوشتها:
[١]. عاملى، سعيد رضا (مقدّمه)، «ارزيابى فضاى مجازى ايرانى: مجموعه مقالات»، تهران، شوراى عالى اطّلاعرسانى، ١٣٨٥، ص ١١.
[٢]. برتون، فيليپ، «آيين اينترنت»، ترجمه سرحدى و جمشيدى، تهران، اميركبير، چاپ اوّل، ١٣٨٢، ص ١٦.
[٣]. بل، ديويد، «درآمدى بر فرهنگهاى سايبر»، ترجمه كوثرى و حسنى، تهران، انتشارات جامعه شناسان، چاپ اوّل، ١٣٨٩، ص ٢٠٧.
منبع: فصلنامه صبا، بهار ١٣٩٠، معاونت فرهنگى اجتماعى وزارت علوم.