گذشته نيز رجعت در شكل‌هاى مختلف واقع شده است و اعتقاد به آن، به نوعى وجود داشته است. اسلام نيز بر آن تأكيد ورزيده و وقوع آن را در آخرالزّمان نيز بيان نموده است. اينكه برخى انديشمندان معاصر گفته‌اند كه اعتقاد به رجعت، از عقايد يهودى وارد تشيّع شده است،[١] جز از سر تعصّب نيست؛ زيرا اگر قرار باشد هر مشابهتى ميان اعتقادات اسلامى و اعتقادات ساير اديان موجب اين باور شود كه آن اعتقاد برگرفته از آن دين است، بايد گفت پس اكثر اعتقادات اسلامى برگرفته از عقايد يهودى و ... است. اگر به گفته حضرت حق در قرآن ايمان داريم كه قرآن را مصدّق كتاب‌هاى آسمانى پيش از خود معرّفى مى‌كند،[٢] بايد وجود عقايد مشترك را امرى بديهى؛ بلكه ضرورى بدانيم. افزون بر آنكه نمى‌توان آيات صريح قرآن را درباره وقوع رجعت ناديده گرفت. آيا اين آيات قرآنى هم از يهود وارد اسلام شده است؟

امّا جاى اين پرسش وجود دارد كه چرا اهل سنّت رجعت را قبول ندارند؟ پاسخ روشن است؛ زيرا رجعت موضوعى است كه به بحث امامت مربوط مى‌شود. هنگامى‌كه آنها اصلش را قبول ندارند، نمى‌توان انتظار داشت كه فرع آن را بپذيرند؛ وگرنه با توجّه به ادلّه متعدّد و محكم رجعت، جايى براى انكار آن وجود ندارد. در ادامه، رواياتى كه اثبات كننده رجعت هستند، بيان مى‌شود.

رجعت كنندگان‌

همان‌طور كه در تعريف رجعت گذشت، درباره رجعت‌كنندگان چند نظر وجود دارد؛ امّا مشهورتر از همه آن است كه رجعت اختصاص به كسانى دارد كه در كفر يا ايمان خالص باشند. روايات فراوانى از رجعت انبيا و اولياى خدا، به ويژه امام حسين (ع)، امام على (ع) و اهل بيت (ع) سخن گفته‌اند. در برخى از آنها، از رجعت جمعى از اصحاب خاصّ پيامبر (ص) و امام على (ع) گفت‌وگو شده است. رجعت شهدا، با عنوان مقتولان در راه خدا نيز مورد تأكيد برخى روايات است. در كنار اينها، از رجعت كافران و منافقان بزرگ هم ياد شده است. تمام اين موارد زير عنوان مشهور خالصان در كفر و ايمان، قابل درج هستند. در رجعت كافران اختلافى وجود ندارد.

در برخى روايات، از رجعت برخى اقوام يا فوجى از هر امّت و مانند آن سخن گفته شده است. با توجّه به اجمال و ابهامى كه در اين تعابير وجود دارد، براى روشن كردن مقصود از آنها بايد به روايات ديگرى كه آن اقوام يا افواج را توضيح داده‌اند، مراجعه كرد. نتيجه همان مى‌شود كه پيش از اين گفته شد، يعنى خالصان از هر دسته رجعت خواهند كرد.

تنها يك مورد است كه گويا مقدارى عام‌تر به نظر مى‌رسد و آن عنوان «همه مؤمنان» است. اين مورد در روايتى ذكر شده كه به موضوع رجعت شهدا نيز اشاره كرده است. روايت يادشده در «بحارالانوار» چنين آمده است:

جابربن يزيد از امام باقر (ع) نقل مى‌كند كه در پاسخ به پرسش از معناى اين گفته خداوند عزَّوجلَّ: «و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد»، فرمودند: «اى جابر! آيا مى‌دانى راه خدا كدام است؟» گفتم: