ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٩ - احكام و آداب خانه سازى
يك از قسمتهاى خانه با يك تفكّر الهى و نيازهاى فطرى چيدمان مىشده است تا كمترين ضرر و بيشترين سود را براى اهل خانه داشته باشد. در معمارى اسلامى، آشپزخانه را در جايى از ساختمان قرار مىدادند كه كدبانو در ديد نامحرم نباشد. از طرفى بوى غذا به محيط خانه سرايت نكند و خانم خانه بتواند به راحتى كار خود را انجام دهد؛ ولى امروزه شاهد اين هستيم كه آشپزخانه در وسط ساختمان و درست درديد نامحرم واقع مىشود؛ لذا براى چاره اين مشكل، خانوادههاى مذهبى و متديّن، دست به دامان پرده و جداكنندههايى از اين قبيل مىشوند. در معمارى اسلامى، حمام و سرويس بهداشتى ناپيدا و در حاشيه خانه بود؛ امّا در زندگى مدرن امروزى، بهترين جاى ساختمان، به عنوان حمام و سرويس انتخاب مىشود كه در معرض ديد بوده و اين خود اثرات نامطلوبى بر محيط و روح و روان و بهداشت افراد در محيط زندگى مىگذارد و اينها نشانههاى بدگرا بودن معمارى سكولار است.
احكام و آداب خانهسازى
مرتفع نبودن خانه ٤ مرتبه در قرآن، مورد تأكيد قرار گرفته است.[١] بلندى يا كوتاهى خانهها، كيفيت سقف، وضعيت هوا و نور، غصب فضا يا امكانات موجود در محلّ سكونت، از جمله احكامى است كه ائمّه اطهار (ع) برنامه مهندسى و معمارى خود را دراين موارد مطرح ساختهاند. از امام صادق (ع) روايت شده است: «سقف خانه را هفت تا هشت ذراع بيشتر قرار ندهيد (حدود ٢ الى ٣ و نيم متر) كه عوارضى براى اهل خانه دارد.»[٢]
از رسول خدا (ص) روايت شده است: «ساختمان بلند و مرتفع، حقوق همسايهها را ضايع مىسازد» و ايشان از مردى انصارى كه در مدينه ساختمان بلند و مرتفعى ساخته بود، روبرگردانده و فرمودند: «چنين بناهاى بلندى براى ديگر ساختمانهاى محل، زحمت و مزاحمت ايجاد كرده و جريان هوا و نور را از آنان دريغ مىدارد.»[٣]
زمينى كه مسكن در آن احداث مىشود، نبايد غصبى باشد. همچنين استفاده از مصالح حرام به شدّت منع شده و مايه ويرانى منزل خواهد شد. از رسول خدا (ص) روايت شده است: «هركس يك وجب از زمين ديگران را غصب نمايد، در قيامت تا هفت طبقه آن قطعه زمين را بر گردنش مىآويزند و كسى كه در ملك غصبى نماز بخواند اگر چه روى فرش غصبى و تخت و مانند اينها باشد، نمازش باطل است.»
پيامبر (ص) فرمودند: «از استعمال سنگ حرام در ساختمان بپرهيزيد كه مايه ويرانى است.»[٤] با پول حلال خانه بسازيد و مواظب باشيد در پولِ ساختن، حقّ مردم نباشد و خمس مهم است؛ چون در اين حالت، يك پنجم مردم فقير در آن پول شريك هستند. حديث داريم:
«مال حرام رشد نمىكند يا اگر رشد كمى پيدا كند، بركت ندارد.»[٥]
يكى از عوامل معنوى خراب شدن ساختمان كه باعث اختلال در آن مى شود و مىتواند آرامش ساكنانش را سلب كند، هزينه ساخت آن است كه اگر مقدارى مال حرام در ساخت آن به كار رود، مطابق با اين روايت از حضرت رسول اكرم (ص)، خرابى خانه را در پى خواهد داشت:
«در ساخت و ساز از حرام پرهيز نماييد، چون همانا ناپرهيزى و استفاده از حرام در ساخت و ساز، پايههاى خرابى را در آن بنيان مىنهد.»[٦]
امام صادق (ع) فرمودند:
«كسى كه مالى را از راه غيرحلال كسب كند، خداوند ساختمان و مصالح ساختمانى را بر او مسلّط مىسازد.»[٧]
امام صادق (ع) فرمودهاند: «خداوند متعال ساختمانهايى دارد كه انتقام گيرنده ناميده مىشوند. پس اگر خداوند به بندهاى مالى عطا كند و او حقّ آن را (خمس، زكات و انفاقهاى مستحبّى) پرداخت نكند، آن را بر او مسلّط مىكند. پس مالش را در آن صرف مىكند و مىميرد و ساختمان را مىگذارد و مىرود.»[٨]
«هر ساختمانى كه از كفايت، بيشتر باشد، آن ساختمان در قيامت، وبال صاحبش مىشود.»[٩]
«هربنايى كه بيش از اندازه باشد، روز قيامت، صاحبش محبور به حمل آن مىشود.»[١٠]
امام على (ع) در ذيل نامهاى كه براى حارث همدانى مىنويسد، در باره جايگاه و موقعيت جغرافيايى مسكن، اين چنين مىفرمايند: