ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤١ - تغييرات در مسجدالحرام و مسجدالنّبى (ص)
مساجد در عصر ظهور
توجّه و اشتياق مسلمانان به تطهير و تعظيم و تقديس مساجد كه برگرفته از تأكيدات قرآن كريم و دستورات رسول اكرم (ص) و ائمّه اطهار (ع) مبنى بر عمران و آبادى مسجد خواهد بود. اهتمام حكومت مهدوى به ساخت و ساز محلّات مسجد محور، زيباسازى و مقاومسازى، هنرنمايى در مساجد معطوف مىگردد. بديهى است كه بستر گسترش تمدّن و پيشرفتهاى علمى و تكنولوژىهاى مدرن، طبعاً روز به روز، مطابق با تحوّلات و پيشرفتهاى زمان، بر شكوفايى و هنرنمايى مساجد مسلمانان خواهد افزود. نگاهى به روايات آورده شده در اين موضوع، ما را با برنامههاى حضرت مهدى (عج) نسبت به معمارى، عمران و آبادانى مساجد آشنا مىسازد.
منع از تخريب مساجد
در عصر ظهور از تخريب مساجد، جلوگيرى مىشود و حضرت مهدى (عج) برنامههاى خويش را به ياران و اصحاب خود اعلام مىدارد و از تكتك آنها تعهّد و بيعت مىگيرد كه طبق دستورات اعلام شده، رفتار نمايند و آنان حقّ تخلّف از آن را ندارند. از جمله امورى كه بر آن بيعت گرفته مىشود، اين است كه مساجد را در هنگام درگيرى نظامى و فتح شهرها و محلّات تخريب نكنند؛ از اين رهگذر، هيچكس به هيچ وجه اجازه ندارد كه بدون علّت و خودسرانه مسجدى را تخريب كند؛ مگر در مواردى كه خود امام صلاح بداند يا طرحهاى توسعه راههاى عبور و مرور، چنين امرى را ايجاب نمايد.
از اميرمؤمنان على (ع) نقل شده است كه آن حضرت فرمودند:
«به راستى او (مهدى (عج)) از يارانش بيعت مىگيرد كه سرقت نكنند و زنا ننمايند و به مسلمانى دشنام ندهند و مسجدى را [بدون جهت و دليل] تخريب نكنند.»[١]
تخريب مساجد ملعونه
پيامبر اكرم (ص) به فرمان الهى دست به تخريب مسجد «ضرار» زدند كه توسط دوازده نفر از منافقان ساخته شده بود؛ چنانكه در قرآن كريم مىخوانيم:
«وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً وَ كُفْراً وَ تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنا إِلَّا الْحُسْنى وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً؛[٢]
و آنهايى كه مسجدى اختيار كردند كه مايه زيان و كفر و پراكندگى ميان مؤمنان است و [نيز] كمينگاهى است براى كسى كه قبلًا با خدا و پيامبر او به جنگ برخاسته بود و سخت سوگند ياد مىكنند كه جز نيكى قصدى نداشتيم. و [لى] خدا گواهى مىدهد كه آنان قطعاً دروغگو هستند. هرگز در آن مسجد، قيام [و عبادت] نكن!»
پس از نزول آيه، پيامبر اكرم (ص) به عاصم بن عدى عَجلانى و مالك بن رُختُم سالمى دستور داد كه آن مسجد را تخريب كنند. از اين رو، اين چهار مشخّصه در ساختن هر مسجدى باشد، در زمان حضرت حجّت (ع) نيز تخريب مىشود. مسجدسازى با هدف ضرر زدن يا بروز ضرر از جانب مسجد به اسلام: «ضراراً»، مسجدسازى با هدف ترويج كفر، «وَكُفْراً» مسجدسازى با هدف تفرقهاندازى در ميان مؤمنان «و تفريقاً بين المؤمنين»، و ساخت مسجد براى اعلان جنگ با خدا و رسول خدا (ص): «وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» مساجدى كه بر اساس نيّات پليد ساخته شده باشد نيز توسط آن حضرت تخريب مىشود. ابوبصير از امام باقر (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«هنگامى كه قائم (ع) قيام كند، به كوفه مىرود و در آنجا چهار مسجد را ويران كند و مسجد كنگرهدارى در روى زمين نباشد، جز آنكه حضرت آن را خراب سازد.»[٣]
در روايت ديگرى، ابوبصير از حضرت صادق (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«آنگاه كه قائم (ع) قيام كند، داخل كوفه شود و دستور انهدام مساجد چهارگانه را صادر فرمايد تا به پايههاى آنها برسد و آنها را همانند سايبان حضرت موسى (ع) قرار مىدهد و كلّيه مساجد، ساده و بدون كنگره خواهند بود. آنگونه كه در زمان رسول خدا (ص) [ساده و بىآلايش] بودند.»[٤]
توسعه فيزيكى مساجد
تحوّل عظيمى كه در دوران ظهور امام مهدى (ع) رخ مىدهد و اسلام جهانگير و عالمگير مىشود، توسعه مساجد براساس تقوا و پاكى، بيش از گذشته مىباشد؛ زيرا توسعه اسلام و ازدياد مسلمانان و روى آوردن به مساجد و معنويات، چنين امرى را به دنبال خواهد داشت.
مفضّل بن عمر از امام صادق (ع) نقل كرده است كه آن حضرت فرمودند:
«هنگامىكه قائم آل محمّد (عج) قيام نمايد، در پشت كوفه، مسجدى مىسازد كه داراى هزار در خواهد بود و خانههاى مردم كوفه به نهر كربلا متّصل مىشود.» اميرالمؤمنين (ع) هنگامى كه به شهر «حيره» رسيد، فرمودند:
« [روزى برسد كه] اين به آن وصل شود و با دستش اشاره به كوفه و حيره كرد و [چنان مرغوبيت پيدا كند كه] يك ذراع زمين آن به چند اشرفى فروخته شود و مسجدى در حيره بنا شود كه داراى پانصد در خواهد بود و نماينده قائم در آن نماز مىگزارد؛ زيرا مسجد كوفه براى آنها تنگ خواهد بود.» راوى مىگويد: من عرض كردم كه اى اميرمؤمنان! آيا مسجد كوفه در آن روز گنجايش اين همه جمعيت را كه مىفرماييد، دارد؟ فرمودند: «چهار مسجد براى قائم ساخته مىشود كه مسجد كوفه كوچكترين آنهاست. مسجد فعلى كوفه و دو مسجد ديگر در آن روز در اين دو طرف كوفه واقع است و با دست مبارك اشاره به نهر اهل بصره و كوفه و نجف كردند.»[٥]
تغييرات در مسجدالحرام و مسجدالنّبى (ص)
در طول تاريخ، دست هاى غير معصوم در اطراف مكه و «مسجد الحرام» و همين طور در «مسجد النبى (ص)» تغييراتى به وجود آورده اندكه يقينا برخى از آنها مرضى معصومان (ع) و نبى مكرم نيست. در عهد ظهور، اين دو مسجد مهم و با عظمت به حالت اوليه دوران پيامبر (ص) برخواهند گشت: همان طور كه در حديثى از امام صادق (ع) نقل كرديم،