ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٣ - ١ عقيده و معنويت
طالب كمال و مانع كمال
سبك زندگى خانواده مهدوى
در شماره گذشته قرار بر اين شد كه مباحث سبك زندگى و خانواده مهدوى را در سه سطح عقيده و معنويت، اخلاق و تربيت و اقتصاد خانواده به خوانندگان عزيز تقديم كنيم. بنابراين ابتدا از ريشه و اصل وجود انسان يعنى عقيده و معنويت آغاز مىكنيم.
١. عقيده و معنويت
انسان كيست و چيست؟ چرا گفته مىشود كه انسان اشرف مخلوقات خداست؟ اگر اشرف مخلوقات است، شرافت او به چه چيزى است؟
خداوند تبارك و تعالى كه خالق اوست در كتاب عظيم خويش، «قرآن كريم»، كه كتاب راهنماى آفرينش انسان و جهان است، درباره انسان چنين مىفرمايد:
«هُوَالَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً؛[١]
اوست كه آنچه را در زمين است، براى شما آفريده است.»
طبق اين آيه شريفه، انسان غايت خلقت زمين و دنياست و همه آنها به خاطر انسان و براى انسان آفريده شدهاند. پس انسان، خود هدفى والاتر و بالاتر از دنيا و ارزشهاى زمينى دارد.
در آيه ١٣ از سوره مباركه «جاثيه» مىفرمايد:
«سَخَّرَلَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ؛
آنچه كه در آسمانها و زمين است، براى شما (به خاطر شما) تسخير و آفريده شده است.»
حال سؤال بالا را به شكل ديگرى تكرار مىكنيم كه: اگر زمين و آسمانها به خاطر انسان آفريده شده است و انسان غايت خلقت است، غايت خلقت انسان و شرافت او چيست؟
در اينجا ناگزيريم مختصرى به ساختار وجود انسان بپردازيم كه همه سؤالات و معمّاهاى خلقت در ساختار وجود اوست و بدون شناخت اين ساختار، هيچ چيز به درستى شناخته نمىشود. بسيارى از سؤالهاى ما در حوزه خلقت جهان و انسان، بدون شناخت اين ساختار، بىپاسخ خواهد ماند. اميرالمؤمنين (ع) درباره نقش كليدى شناخت انسان و خودشناسى در حلّ معمّاهاى خلقت چنين مىفرمايد:
«لَا تَجْهَلْ نَفْسَكَ فَإِنَّ الْجَاهِلَ بِمَعْرِفَةِ نَفْسِهِ جَاهِلٌ بِكُلِّ شَىْء؛[٢]
نسبت به خويش جاهل نباش، كه هركس نسبت به خويش جاهل باشد، هيچ چيز را نمىشناسد.»
در اينجا قصد نداريم مباحث انسانشناسى را به طور مبسوط بيان كنيم؛ فقط به ميزان تناسب با بحثمان و با توجّه به محدوديتهاى طبيعى مجلّه به طور اختصار و فشرده درباره ساختار وجود انسان بحث مىكنيم.
انسان، در بعد گياهى كه شامل كمالات رشد، تغذيه، قدرت بدنى، توليد مثل، زيبايى و لطافت مىباشد، با گياهان برابر و همسان است. در بعد حيوانى نيز با حيوانات همسان است. كمالات حيوانى، بسيار است كه ما فقط در اينجا به تعدادى از آنها اشاره مىكنيم:
شهوت جنسى، گرايش به جنس مخالف، همسرگزينى، تشكيل كانون گرم خانواده، داشتن احساسات و عواطف و تعهّدات خانوادگى، تلاش براى اداره و رفاه خانواده، زندگى اجتماعى، كسب جايگاه و مقام در زندگى اجتماعى، شغل، تفريح، مسكنگزينى، خدمت به خانواده و همنوع و غير همنوع، تربيتپذيرى، امانتدارى، وفادارى، غيرت ناموسى، حيا و مخفى نگه داشتن روابط جنسى و دفع ادرار در اكثر