شيخ صدوق (ره) از چهره‌هاى علمى برجسته شيعه است كه در قرن چهارم هجرى قمرى مى‌زيسته و با علم، عمل، تقواى الهى و پيروى از سيره ائمّه اطهار (ع)، قلّه‌هاى علم و فضيلت را فتح كرده است.

زادگاه‌

محمّد فرزند علىّ‌بن‌بابويه ملقّب به صدوق در حدود سال ٣٠٦ ه-. ق. در شهر «قم» به دنيا آمد. پدر بزرگوارش، علىّ‌بن‌حسين‌بن بابويه قمى، از بزرگان علما و فقهاى زمان خود بوده كه در نهايت زهد و عفاف، امرار معاش كرده است.

وى همچنين ساعت‌هايى از روز را در منزل، به تدريس و تبليغ معالم دين و نقل روايت‌هاى اهل بيت عصمت و طهارت (ع)، مى‌پرداخت.

در جلالت شأن پدر شيخ صدوق، همين بس كه، امام حسن عسكرى (ع)، طىّ نامه‌اى، او را با القابى چون، شيخى، معتمدى و فقيهى مورد خطاب قرار داده‌اند.

حكايت ولادت‌

والد شيخ صدوق با اينكه پنجاه سال از عمرش گذشته بود، ولى فرزندى نداشت؛ بنابراين نامه‌اى را توسط نائب سوم، خطاب به امام زمان (عج) نوشت و از آن حضرت درخواست كرد كه دعا نمايند تا خداوند به او فرزندى صالح عنايت فرمايد. پس از سه روز، جواب نامه از طرف امام (عج) براى علىّ‌بن حسين بابويه رسيد كه امام (عج) در آن توقيع، نوشته بودند: «به زودى خداوند به او فرزندى عطا مى‌فرمايد كه به سبب او، به مردم خير مى‌رساند.»

شيخ صدوق نيز به اين موضوع توجّه داشت و در طول زندگانى، بارها به اين لطفى كه از طرف حضرت ولىّ‌عصر (عج) به او شده بود، افتخار و مباهات مى‌كرد و مى‌گفت: «من به دعاى حضرت صاحب‌الامر، متولّد شده‌ام.»[١]

شيخ صدوق نزد پدر خود، علىّ‌بن حسين بابويه و اساتيدى چون، ابن‌الوليد، محمّدبن على ماجيلويه و محمّدبن موسى‌بن متوكّل تلمّذ نمود.

شيخ صدوق براى جمع‌آورى احاديث معصومان (ع) و شنيدن آنها، به شهرهاى مختلفى مسافرت كرد.[٢] به اين جهت، ايشان در آنچه از حضرات معصومان (ع) روايت مى‌كند، راستگو است.[٣]

گفتار بزرگان درباره شيخ صدوق‌

همه علما و فقهاى بزرگ اسلام، با ديده احترام به شيخ صدوق، نگريسته و مقام شامخ او را با عباراتى بلند تصديق نموده‌اند، كه به اختصار، گفتار چند تن از آنان را مرور مى‌كنيم:

١. شيخ طوسى (ره) در معرفى شيخ صدوق مى‌گويد: او دانشمندى جليل‌القدر و حافظ احاديث بود. از احوال رجال، كاملًا آگاه و در سلسله احاديث، نقّادى عالى‌مقام به شمار مى‌آمد. او در ميان اهل قم، از نظر حفظ احاديث و كثرت معلومات، بى‌نظير بود و در حدود سيصد اثر تأليفى از خود به يادگار گذاشته است.

٢. نجاشى از بزرگان علم رجال، درباره وى مى‌نويسد: شيخ صدوق، ساكن «رى»، بزرگ و فقيه ما و چهره برجسته‌اى در «خراسان» است كه به «بغداد» هم رفته و با اينكه در سنّ جوانى بود، همه بزرگان شيعه از وى، احاديث را استماع مى‌كردند.

٣. سيّدبن طاووس درباره وى مى‌گويد: شيخ صدوق كسى است كه همه بر علم و عدالت او اتّفاق دارند.