ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - ٢ اخلاق و تربيت
تأكيد بر وجوب حلالخورى و لزوم پرهيز از درآمد حرام و حرامخوارى، به سبب تأثيرات شگرف آنها در روحيات و عملكرد انسان است. بنابراين مبالغه نكردهايم اگر بگوييم: لقمه و درآمد، انسانساز است و علاوه بر كيفيّت زندگى دنيايى انسان، در آخرت نيز سرنوشت او را تعيين مىكند.
اين آثار شگرف، فقط به لقمه و درآمد، وابسته نيست؛ بلكه حلال بودن و حرام بودن در تمام افكار، نيّات و عملكردهاى انسان نيز وجود دارد و داراى آثار عميق مىباشد. اساساً خانواده مهدوى نسبت به حلال و حرام بودن در هر چيزى، از جمله لقمه و درآمد، مراقبت و حسّاسيت دارد، از حرام پرهيز مىكند و به دنبال امور حلال و خداپسند است.
يكى از مواردى كه در مورد حلال بودن و حلال شدن درآمدها، روى آن بسيار تأكيد شده و در اسلام از واجبات است، پرداختن خمس و زكات مىباشد.
در «قرآن كريم» آيات زيادى به وجوب پرداختن زكات و نيز خمس اختصاص داده شده است. همچنين روايتهاى زيادى در اين موضوع وارد شده است.
قرآن كريم درباره خمس مىفرمايد:
«وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ؛[١]
بدانيد كه هر چه غنيمت به دست آوريد، همانا يك پنجم آن براى خداوند و رسول خدا و خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راه ماندگان است، اگر به خدا ايمان داريد.»
خمس به هر گونه درآمدى كه از طريق فعّاليت اقتصادى حاصل مىشود، از قبيل مشاغل حلال، معادن، غواصّى، تجارت و ... تعلّق مىگيرد. چون زكات بر سادات فقير حرام است، بايد از طريق خمس، نيازهايشان تأمين شود؛ بنابراين خمس به دو بخش (سهم) تقسيم مىشود: سهم امام، كه مصارف عامّه و خيريّه دارد و سهم سادات كه به نيازمندان، از سادات تعلّق مىگيرد.
خمس، طبق قانون اسلام و فقه شيعه به امام جامعه، ولىّ فقيه، مرجع تقليد، مجتهد عادل يا نمايندگان آنها پرداخته مىشود. درباره زكات نيز دهها آيه در قرآن كريم وجود دارد كه هميشه آن را در كنار وجوب نماز قرار داده است تا بفهماند در ارتباط با خداوند، بدون ارتباط صحيح با بندگان او و بدون در نظر گرفتن نيازمندان جامعه، نجاتبخش انسان نيست.
وجود مقدّس امام زمان (عج) درباره كسانى كه از پرداختن خمس خوددارى مىكنند، مىفرمايد:
«مَنْ أَكَلَ مِنْ أَمْوَالِنَا شَيْئاً فَإِنَّمَا يَأْكُلُ فِى بَطْنِهِ نَاراً وَ سَيَصْلَى سَعِير؛[٢]
هر كس چيزى از اموال ما را بخورد، پس همانا شكم و درون خود را از آتش پر كرده است و به زودى در آتش افكنده خواهد شد.»
رسول اكرم (ص) درباره زكات چنين مىفرمايند:
«الزَّكَاةُ قَنْطَرَةُ الْإِسْلَامِ فَمَنْ أَدَّاهَا جَازَ الْقَنْطَرَةَ وَ مَنْ مَنَعَهَا احْتَبَسَ دُونَهَا، وَ هِىَ تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّب؛[٣]
زكات، پل اسلام است. كسى كه آن را بپردازد، از پل بگذرد و هر كس نپردازد، از عبور او جلوگيرى مىشود. زكات، خشم پروردگار را فرو مىنشاند.»
امام صادق (ع) مىفرمايند:
«مَا فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ ذِكْرُهُ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ أَشَدَّ عَلَيْهِمْ مِنَ الزَّكَاةِ وَ مَا تَهْلِكُ عَامَّتُهُمْ إِلَّا فِيهَا؛[٤]
خداوند، كه نامش بلند باد! چيزى سختتر از زكات بر اين امّت واجب نكرد و عموم آنان جز در اين مورد هلاك نمىشوند.»
امام رضا (ع) درباره كسى كه نماز بخواند و زكات نپردازد، مىفرمايند:
«مَنْ صَلَّى وَ لَمْ يُزَكِّ لَمْ تُقْبَلْ مِنْهُ صَلَاتُه؛[٥]
هركس نماز بخواند و زكات ندهد، نمازش پذيرفته نيست.»
پىنوشتها:
[١]. سوره بقره، آيه ٢٩.
[٢]. «غرر الحكم و درر الكلم»، قم، دارالكتب اسلامى، ص ٧٥٥.
[٣]. سوره حجر، آيه ٢٩.
[٤]. «بحارالأنوار»، بيروت، دار إحياء التراث العربى، ج ٥٨، ص ١٢٩.
[٥]. همان، ج ١٦، ص ٢١٠.
[٦]. «كمال الدّين و تمام النّعمه»، تهران، اسلاميه، ج ١، ص ٣٠٣.
[٧]. سوره انفال، آيه ٤١.
[٨]. «بحارالأنوار»، همان، ج ٥٣، ص ١٨٣.
[٩]. «ميزان الحكمه»، ج ٥، ص ٢١٨٢.
[١٠]. همان.
[١١]. همان.