ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٨ - ارواح برزخى و ديدار با خانواده
هستند. ثابت شده است كه عالم تجرّد و قيامت، عالم بالاتر و نزديكتر به مبدأ متعال است و از اينرو موجودات آن، از مراتب وجودى بالاتر و كاملترى برخوردارند. قبل از آن (يعنى در مرتبه فروتر) عالم مثال و برزخ است كه مترتّب بر عالم تجرّد و متأخّر از آن است. عالم آخر، عالم جسم و جسمانيّات يا نظام مادّى است كه دورترين عالم از مبدأ متعال است. از اين رو، موجودات آن نيز از مراتب ضعيفتر و ناقصترى برخوردارند. بنابراين موجودات عالم برزخ از موجودات عالم مادّى، كاملتر ولى نسبت به موجودات عالم قيامت و تجرّد، ناقصترند.
بنابراين با توجّه به مطالب فوق، در وجود بدن برزخى شكّى نيست. بحث در كيفيت آن است. بدن برزخى از آنجا كه از بدن مادّى بالاتر است، از سنخ مادّه و جسم طبيعى نيست كه احكام مادّه بر آن غالب باشد؛ ولى از آنجا كه از بدن قيامتى پايينتر است، واجد برخى لوازم مادّه، چون شكل، اندازه و مقدار مىباشد. روايتها نيز به صراحت بيانگر اين حقيقتند كه بدن برزخى، شبيه بدن دنيوى است. امام صادق (ع) مىفرمايند:
«ارواح مؤمنان (در برزخ) در بدنهايى شبيه بدنهاى دنيوى آنان است.»[١]
و در جملهاى ديگر مىفرمايند:
«ارواح انسانها (در برزخ) به صورت جسدهاى دنيوىاند.»[٢]
ليكن هر چند بدن برزخى بالاتر و كاملتر از بدن مادّى است، در عين حال از بدن قيامتى ناقصتر است. امام صادق (ع) فرمودند: «بدنهايى شبيه بدنهاى دنيوى» يا «در صورت جسدهاى دنيوى» كه بيانگر شباهت است؛ نه يكسان بودن. شبيه آن است، چون شكل، مقدار و اندازه دارد و هر فرد مردهاى، مرده ديگر را در اين قالب مشاهده كرده است، او را مىشناسد.
ارواح برزخى و ديدار با خانواده
براساس روايتها و همچنين با توجّه به ارتباط نسبىاى كه بدن برزخى با بدن مادّى پنهان در زير خاك دارد، ارواح انسانى در برزخ، براساس منزلت و فضائلى كه در دنيا داشتهاند، امور دنيوى را درك كرده، حتّى به خانواده خود سر مىزنند و آنها را زيارت مىكنند. اين امر مىتواند در هر زمانى و براى هر فردى باشد؛ ولى روز جمعه كمترين و مشخّصترين زمانى است كه در روايتها وجود دارد. در اينجا به ذكر دو روايت بسنده مىكنيم:
١. اسحقبن عمار از امام كاظم (ع) پرسيد: آيا مؤمن خانواده خويش را زيارت مىكند؟ فرمودند: آرى. «گفت: چقدر؟ فرمودند: «بر حسب فضائلشان. پارهاى از آنان، هر روز و پارهاى، هر سه روز، خانواده خود را زيارت مىكنند، اسحقبن عمّار مىگويد: در اثناى كلام حضرت، دريافتم كه مىفرمود: «كمترين آنان هر جمعه [خانواده خود را زيارت مىكنند].» پس گفتم: در چه ساعتى؟ فرمودند: «هنگام زوال خورشيد، يا مثل آن. پس خداوند فرشتهاى را با او روانه مىكند تا چيزهايى را به او نشان دهد كه شاد شود و از وى چيزهايى را بپوشاند كه او را غمگين مىسازد.»[٣]
٢. امام صادق (ع) فرمودند:
«به درستى كه مؤمن خانواده خويش را زيارت مىكند. پس آنچه را دوست دارد، مىبيند و آنچه را ناخوشايند دارد، از او پوشيده مىشود و به درستىكه كافر خانواده خويش را زيارت مىكند. پس مىبيند آنچه ناخوشايند اوست و از او پوشيده مىشود آنچه را دوست دارد.»
امام (ع) فرمودند:
«پارهاى از ايشان هر جمعه زيارت مىكنند و پارهاى بر حسب عمل