پر واضح است كه كلام حضرات معصومان (ع) گزاف نبوده و تشبيهات ايشان بدون حساب نبوده است. از سوى ديگر، فرا رسيدن همچون شهاب سخن از ناگهانى بودن، بدون پيش بينى قبلى و غافل گيرانه و به سرعت بودن آن مى‌باشد.

زمان ظهور در روايت‌ها

در برخى روايت‌ها به صورت محدود زمان‌هايى براى رخداد اين حادثه بزرگ ذكر شده است. در اين بين، روايت‌ها به چند دسته تقسيم مى‌شود:

١. روايت‌هايى كه جمعه را به عنوان روز ظهور معرفى كرده‌اند:

امام صادق (ع) در اين باره مى‌فرمايد: «قائم ما اهل بيت در روز جمعه ظهور خواهد كرد.»[٢]

٢. روايت‌هايى كه روز ظهور را مصادف با «روز عاشورا» ذكر كرده‌اند:

امام باقر (ع) ضمن بياناتى درباره روز عاشورا فرمودند: «و اين روز (عاشورا) روزى است كه در آن قائم (ع) قيام خواهد كرد.»[٣]

٣. روايت‌هايى كه ظهور حضرت مهدى (ع) را در سال فرد ذكر كرده‌اند:

امام صادق (ع) فرمودند: «قائم ظهور نمى‌كند مگر در سال فرد.»[٤]

٤ برخى روايت‌ها نيز روز ظهور را شنبه ذكر كرده‌اند:

امام باقر (ع) فرمود: «قائم در روز شنبه كه روز عاشورا است، خروج مى‌كند.»[٥]

اگرچه قرائن بيشترى بر ظهور حضرت مهدى (ع) در روز جمعه وجود دارد؛ ولى اين روايت و امثال آن را مى‌تواند به اين صورت توجيه كرد كه اوّلين روز ظهور جمعه است و از آنجايى كه حوادث فراوانى با شروع ظهور رخ خواهد داد، بخشى از آن حوادث روز شنبه واقع خواهد شد.

راه آگاهى امام زمان (ع)

حال اين پرسش پيش مى‌آيد كه اگر خود حضرت مهدى (ع) از زمان دقيق ظهور آگاهى ندارد، پس چگونه در آستانه ظهور از وقت آن مطّلع خواهد شد؟

در اين بخش نيز روايت‌هاى فراوانى ذكر شده كه راه‌هاى حصول علم حضرت به زمان ظهور را گفته‌اند. به تعدادى از آنها اشاره مى‌شود:

١. آگاه شدن از طريق الهام‌

بدون شك معصومان (ع) مورد الهام خداوند قرار مى‌گيرند و اگرچه وحى به صورت رسمى با رحلت پيامبر (ص) پايان گرفت، ولى در موارد فراوانى به اهل بيت (ع) الهاماتى مى‌شده و خواهد شد؛ از جمله برخى روايت‌ها چگونگى آگاه شدن حضرت مهدى (ع) از زمان ظهور را از طريق الهام ذكر كرده‌اند. مستند اين نظر، روايتى است از امام صادق (ع) كه در توضيح آيه شريفه‌ «فَإِذانُقِرَ فِي النَّاقُورِ» فرمود: «به درستى‌كه از ما امامى پنهان است و چون خداى تعالى بخواهد او را ظاهر سازد، نكته‌اى در قلبش ايجاد مى‌كند، پس او ظاهر شود و به دستور خداى تعالى قيام نمايد.»[٦]

٢. آگاه شدن از طريق برافراشته شدن علم قيام‌

در روايت‌هايى چند اشاره شده كه وقتى ظهور آن حضرت نزديك شد و وقت قيام فرا رسيد، پرچمى كه آن حضرت هنگام ظهور در دست خواهد داشت، به اذن و اراده الهى برافراشته شده، آن حضرت را به فرمان قيام آگاه خواهد كرد. پيامبر گرامى خدا (ص) در اين باره فرمودند: «براى او پرچمى است كه وقتى هنگام خروجش فرا رسيد، خود به خود باز شده و آن حضرت را مورد خطاب قرار داده، مى‌گويد: ظهور كن اى ولى خدا! و دشمنان خداوند را نابود ساز كه ديگر براى تو نشستن در مقابل دشمنان خدا جايز نيست.»[٧]

٣. آگاه شدن از طريق بيرون آمدن شمشير از غلاف‌

هم آن حضرت فرمودند: «براى او شمشيرى است در غلاف، پس هنگامى كه وقت ظهورش فرا رسيد، آن شمشير از غلافش خارج مى‌شود. خداوند آن شمشير را به سخن درمى آورد و شمشير به حضرتش مى‌گويد: اى ولى خدا! خارج شو كه ديگر نشستن در مقابل [ستم‌] دشمنان خدا، جايز نيست. پس او ظهور مى‌كند.»[٨]

حكمت‌هاى مخفى بودن زمان ظهور

در پايان، ذكر اين نكته خالى از لطف نيست كه مخفى بودن زمان ظهور حضرت مهدى (ع) داراى حكمت‌هاى فراوانى است كه برخى از آنها عبارتند از:

١. زنده نگه داشتن روح اميد و انتظار در جامعه، در طول غيبت حضرت مهدى (ع)؛ زيرا در صورت معلوم بودن زمان ظهور به كلى بحث انتظار بى معنا خواهد شد؛