ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٢ - ٧ ملاقات ارواح با يكديگر در عالم برزخ
دنياست، برخوردار شوند، ممكن است از او راضى گردند. بنابراين يكى از تفاوتهاى برزخ و آخرت در اين است كه پرونده انسان مرده در برزخ تغيير مىكند؛ ولى در آخرت چنين نيست.
٤. آگاهى و درك انسان در برزخ
از منابع موجود استفاده مىشود كه با فرا رسيدن مرگ، شعاع ديد و درك انسان بيشتر مىشود. پيامبر (ص) مىفرمايند:
«مردم خوابند. همين كه مىميرند، بيدار مىشوند.»[١]
اين جمله را به دو گونه مىتوان معنى كرد:
١. منظور اين است كه در دنيا، چيزهايى وجود دارد كه انسان از آنها غافل است؛ ولى پس از مرگ، متوجّه آنها مىشود و كنايه از هوشيارى بعد از غفلت است؛
٢. معناى ديگر كه استاد شهيد مطهرى بيشتر بر آن تكيه دارد، اين است كه درجه حيات بعد از مردن، از پيش از مردن، كاملتر و بالاتر است. همانطور كه انسان در حال خواب، از درجه درك و احساس ضعيفى برخوردار است، حالتى نيمهزنده و نيمهمرده دارد و هنگام بيدارى، آن حيات كاملتر مىشود. همچنين حالت حيات انسان در دنيا، نسبت به حيات برزخى، درجهاى ضعيفتر است و با انتقال انسان به عالم برزخ كاملتر مىشود.[٢]
٥. ارتباط ارواح با اهل دنيا در برزخ
امام صادق (ع) مىفرمايند:
«هيچ مؤمن و كافرى نيست مگر آنكه در حين زوال شمس، به ديدار اهل خود مىرود و اگر ديد كه اهلش به اعمال نيكو اشتغال دارند، سپاس و حمد خدا به جا مىآورد و چون كافر ببيند كه اهل او بر اعمال نيك مشغولند، براى او موجب حسرت و ندامت خواهد بود.»[٣]
اسحاق بن عمّار مىگويد: از امام كاظم (ع) در مورد ارواح در گذشتگان سؤال كردم كه آيا آنها اهل خود را ملاقات و ديدار مىكنند؟ حضرت فرمودند: «بلى»؛ گفتم: در چه مقدار از زمان ديدار مىكنند؟ حضرت فرمودند: «در هر جمعه و در هر ماه و در هر سال يك بار بر حسب منزلت و مكانت مؤمن.» گفتم: در چه صورتى آنها براى ديدار اهل خود مىروند؟ حضرت فرمودند: «در صورت پرنده لطيفى كه خود را به ديوارها مىزند و بر آنها اشراف مىنمايد. پس اگر آنها را در خير و خوبى مشاهده كند، خوشحال مىشود و اگر آنها را در بدى و اندوه بنگرد، غمناك مىگردد.»[٤]
البتّه اين تمثيل است؛ يعنى همانطور كه مرغها بر روى ديوارهاى شما، خود را مىاندازند و به آسانى رفت و آمد مىكنند، روح مؤمن هم از اهل خود و احوالات آنها اطّلاع پيدا مىكند.
مضمون و معنايى را كه در روايتهاى فوق وجود دارد، ممكن است بتوان به نحوى از اين سخن خدا فهميد كه ارتباط شهدا و بازماندگان آنها را بيان مىكند و مىفرمايد:
«يَسْتَبْشِرُونَبِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ؛[٥]
كشته شدگان در راه خدا، از اينكه افراد خانوادهاشان را بر نعمت و فضل مىبينند، خوشحال و شادان مىگردند.»
٦. همدم انسان در عالم برزخ
قيسبن عاصم مىگويد: من و جمعى از بنىتميم از راه دور به «مدينه» آمديم و خدمت رسول اكرم (ص) رسيديم. من عرض كردم: يا رسول الله! ما را موعظهاى بفرماييد كه همواره از آن استفاده كنيم؛ زيرا ما باديهنشين هستيم و كمتر به شهر دسترسى داريم. حضرت فرمودند: «اى قيس! با عزّت، ذلّت و با حيات، مرگ است و با دنيا، آخرت ... اى قيس! ناگزير براى تو همنشين و مصاحبى خواهد بود كه با تو به خاك سپرده مىشود. موقع دفن تو او زنده است و تو مرده. اگر همنشين تو بزرگوار و كريم باشد، تو را اكرام مىكند و اگر پست و فرومايه باشد، آزارت مىدهد.»[٦]
امام على (ع) مىفرمايند:
«شخص مسلمان داراى سه دوست است: يكى از دوستانش به وى مىگويد: من در زندگى و مرگ با تو هستم و هرگز تركت نمىكنم و آن عمل اوست. دوست ديگر مىگويد: من فقط تا موقع مرگ با تو هستم، آنگاه جدا مىشوم و آن اموال او است. آدمى به محض آنكه مىميرد، اموالش به ورّاث انتقال مىيابد. دوست ديگر به او مىگويد: من تا قبر با تو هستم و تو را ترك مىگويم و آن فرزند اوست.»[٧]
٧. ملاقات ارواح با يكديگر در عالم برزخ
امام صادق (ع) مىفرمايند: «ارواح در برزخ با يكديگر ملاقات مىكنند.» سؤال كردند: آيا واقعاً همديگر را مىبينند؟ فرمودند:
«بله. مىبينند و از همديگر خبر مىپرسند و سؤال مىكنند و همديگر را آشنايى مىدهند؛ آنچنان آشنا مىشوند كه در آنجا مىگويند: اين شخص فلانى است.»[٨]