بعد از پيروزى انقلاب اسلامى نيز، به رغم نياز شديد جامعه به بررسى مباحث فرهنگى، هيچ سازمان رسمى و غيررسمى وظيفه بررسى اين امور و تشخيص ميزان التقاط و انحراف فكرى و فرهنگى عارض بر ملّت هاى مسلمان را عهده دار نشد و حتّى مطالعه اى جدّى براى تشخيص نقاط عطف و حسّاس تاريخى آنان صورت نگرفت. به واقع، در يك كلام بايد گفت:

اقدامى اساسى براى شناسايى غرب در وجوه اعتقادى و فرهنگى انجام نشد.

فعّاليت هاى فرهنگى انجام شده طى يكى دو دهه اخير، عمدتاً جنبه انفعالى و تدافعى داشته‌اند. مجادله‌اى كه گاه نتيجه‌اى جز نزديك ساختن بيش از پيش اخلاق و عمل ملّت هاى مسلمان با عمل و اخلاق مغرب زمينيان نداشته است. موارد زير تصويرى از اين وضع را نشان مى دهد:

- رقابت سينماى فارسى با سينماگران آمريكايى و اروپايى با ساخت فيلم هاى پليسى، جنايى و پر زد و خورد؛

- نشر مطبوعات فرهنگى، اجتماعى و ادبى با مشى ليبرالى به وسيله روشنفكران و گرايش نسل انقلاب به نشر مطالبى متجانس با موضوعات و مفاهيم پراكنده در مى ان نشريات گروه سابق‌الذّكر؛

- نزديك ساختن شهرها به مدل هاى فرنگى از طريق الگوبردارى از شهرهاى غربى؛

- ازدياد شبكه‌هاى تلويزيونى به اميد رقابت با ماهواره و بسط برنامه‌هايى مشابه با نمونه‌هاى رايج در شبكه‌هاى ماهواره‌اى؛

- و بسيارى ديگر از برنامه‌هاى فرهنگى كه در شبيه‌سازى وضع زندگى مسلمانان با ساكنان مغرب‌زمين مؤثّر بوده‌اند. برنامه‌هايى كه همگى حكايت از انفعال فرهنگى مى كنند.

نتيجه انفعال، هماره عارض شدن بيش از پيش غفلت است و شايد يكى از مهم ترين نقاط ضعف مسلمانان در پذيرش اين وضع، بلاتكليفى آنان در برابر وجوه فرهنگى و مدنى غرب بوده و از همين جهت هماره قائل به تفكيك فرهنگ و تفكّر رايج در غرب با صورت هاى حيات مادّى و دستاورد هاى فنّى آنان بوده‌اند؛ طرح جدايى ظرف از محتوى، صورت از ماهيّت و اسم از مسمّى يا هر عنوان ديگرى كه بتوان بر آن اطلاق كرد.

مفروض اين بود كه: مى توان بدون تفكّر و بدون رسيدن به خودآگاهى، بسيارى از فنون، ظروف، روش ها و صورت هاى غربى را از آنان اخذ كرد و در همان حال از محتويّات فرهنگى‌اش در امان ماند.

شايد علّت اين بوده است كه امروزه در ميان مردم، قبحى براى پيروى از صورت هاى مدنيّت غربى و اخلاق ويژه حاكم بر آن مدنيّت و حسّاسيتى درباره تعارض جدّى ميان تفكّر دينى و اعتقاد و اخلاق غربى وجود ندارد؛ بلكه در رقابتى سخت، جملگى سعى در نزديك ساختن صورت و سيرت زندگيشان با مناسبات اخلاقى و مدنى مغرب زمينيان دارند.

آيا اين همه حكايت از اين امر نمى‌كند كه در مرحله اوّل كار، يعنى بيدار كردن اردوگاه خودى و باخبر ساختن آنان از خطر شبيخون خصم آن چنان كه بايسته است، موفّقيت نداشته‌ايم؟

فعّاليت مطبوعات در اين‌باره، طى هفت، هشت سال اخير، مقطعى، فاقد سياست گذارى و بى‌برنامه بوده است. به عبارتى اين موضوع، جزو سياست اجرايى دست‌اندركاران مطبوعات و ديگر مسئولان دستگاه هاى فرهنگى قرار نگرفته است. گويا كه برخى با سادگى، در واقعى بودن اين هجوم و آسيب‌پذير بودن ملّت هاى مسلمان ترديد كرده يا چنان دچار غفلت شده‌اند كه در حوزه فعّاليت خود چندان توجّهى به اين امر مبذول نداشته‌اند و حتّى پاره‌اى از دست‌اندركاران مطبوعات ما سعى در از بين بردن نشانه‌هاى تعارض و كينه‌هاى خصم مسلّح داشته‌اند.

وجه اوّل، بيشتر از آنكه از جنبه ايجابى و اثباتى برخوردار باشد، جنبه‌اى سلبى دارد؛ امّا وجه دوم از مسئوليّت ها، يعنى مسلّح كردن رعايا به سلاح برّنده‌اى كه در وقت مقابله با خصم آنان را به كار آيد، جنبه‌اى ايجابى دارد.

پر واضح است كه اردويى بيدار و هوشيار، در وقت مواجهه با خصم مسلّح، نيازمند شمشيرى آخته و سلاحى كارآمد است. هيهات كه اگر در وقت هجوم، شمشيرهاى چوبين، در مقابله با تيغ هاى آخته و آبديده قرار گيرند!

بيدارى بدون سلاح، تنها ميدان را براى فرار باز مى كند؛ ورنه نتيجه مواجهه، شكستى دردناك است.

در اين ميان طرح مداوم مباحث كلّى، ترويج شعارهاى ناپايدار و كوچك انگاشتن دشمن، كافى به نظر نمى رسد؛ بلكه امر را هم مشتبه و غفلت را دو چندان مى‌سازد؛ كه دشمن نتوان حقير و بيچاره شمرد.

در اين مبحث و به وقت مطالعه در امور فرهنگى، ناگزير به توجّه به سه امر جدّى هستيم:

١. نقد جريان هاى فرهنگى مبتنى بر مبانى نظر دينى، با اتّكا بر منابع ويژه آنان؛

٢. شناسايى جريان هاى فرهنگى غريبه با رجعت به اصول و مبانى نظرى آنان و همچنين دقّت در سير تحوّل تاريخى آن جريان ها؛

٣. شناسايى نقاط التقاط و اختلاط كه خود محصول تداخل مبانى نظرى و اصول فرهنگى هستند.