ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٩٤
«انَّ هذا الامرَ لا يأتيكُم إلّا بَعْدَ إياسٍ. لا وَاللهِ حتّى تُمَيزوا. لا وَاللهِ حتّى تُمحَّصُوا؛[١]
اين امر (فرج امام زمان (عج)) براى شما محقّق نمىشود مگر بعد از نااميدى. نه به خدا قسم! محقّق نمىشود تا اينكه (خوب و بد شما) از هم جدا شويد. نه به خدا قسم! محقّق نمىشود؛ مگر اينكه از ناخالصىها پاك بشويد.»
خيلى از مؤمنان ممكن است خود را بسيار خوب و پاك بدانند؛ ولى در هنگام امتحانات سخت معلوم مىشود كه كداميك مىتوانند صبر خود را حفظ كنند و انتظار فرج را از دست ندهند. حديث ديگرى هم از امام صادق (ع) مىباشد كه فرمودند:
«لا وَاللهِ لا يكونُ ما تَمُدُّونَ اليه اعْينَكُم حتّى تُغَرْبَلُوا. لا وَاللهِ لا يكونُ ما تَمُدُّونَ اليه اعْينَكُم حتّى تُميزُوا. لا وَاللهِ لا يكونُ ما تَمُدُّونَ اليه اعْينَكُم الّا بَعْدَ إياسٍ.[٢]
نه قسم به خدا! آنچه چشم انتظارش هستيد واقع نمىشود تا اينكه غربال بشويد. نه به خدا قسم! آنچه چشم انتظارش هستيد، واقع نمىشود تا اينكه (خوب و بدتان) از يكديگر تمييز داده شويد. نه قسم به خدا! آنچه چشم انتظارش هستيد، واقع نمىشود؛ مگر پس از يأس و نااميدى.»
غربال شدن يعنى تصفيه شدن. با غربال كردن، دانههاى ريز خارج شده و دانههاى درشت باقى مىمانند. در زمان غيبت هم آنها كه دين سست و ضعيف دارند، از غربال مىريزند و كسانى كه ديندارى قوىتر و محكمترى دارند، باقى مىمانند و آنگاه كه يأس از فرج الهى بر بسيارى از مؤمنان سايه مىافكند، هنگامه نزول فرج است. به اين ترتيب مىتوان گفت كه: پيش از ظهور امام زمان (عج) نه تنها زمينهها و شرايطى كه اميد به حصول فرج را زياد كند، وجود ندارد، ضدّ آن، يعنى فضاى نااميدى و يأس بر بسيارى از مؤمنان سايه مىافكند و درست در همين شرايط است كه ظهور فرا مىرسد. بنابراين در اوج نااميدى و يأس، انتظار فرج بيش از هر زمان ديگرى بايد باشد. چون طبق اين روايات، فرج وقتى خواهد رسيد كه اوضاع و احوال عادى انسانها- براى رسيدن به آنچه با ظهور امام عصر (عج) محقّق خواهد شد- اميدواركننده نيست؛ بلكه نااميدكننده مىباشد. پس مؤمن واقعى هيچگاه به يأس از فرج مبتلا نمىشود و با وجود اينكه وقتى شرايط و زمينهها را مىبيند، آنها را يأسآور و نااميد كننده مىيابد؛ امّا درست در همين زمان، بايد بيشترين اميد را به تحقّق فرج الهى داشته باشد. اين مطلب در حقيقت توضيح همان فرمايش متين امام صادق (ع) است كه فرموده بودند: «كُنْ لما لا تَرجُوا ارْجى مِنكَ لِما تَرجُو». درس مهمّى كه از اين مطالب گرفته مىشود اين است كه: در گرفتارىها و سختىهاى زمان غيبت، هيچگاه نبايد از فرج امام عصر (عج) نااميد شد؛ بلكه هرچه گرفتارىها سختتر و شرايط دشوارتر مىشود و يأس بيشترى انسانها را فرا مىگيرد، انتظار فرج بايد شديدتر گردد. البتّه فراموش نشود كه: حالت يأس در مؤمن از بزرگترين گناهان كبيره است و در هيچ شرايطى نبايد به آن راضى بود. اينكه در احاديث اهلبيت (ع) هنگامه ظهور را مقارن با غلبه يأس بر انسانها دانستهاند، دلالت بر مطلوب بودن آن نمىكند. نظير اين معنا در مورد غلبه ظلم و جور در وقت ظهور امام (ع) آمده است كه آن هم هرگز ممدوح و مطلوب نيست و مؤمن نبايد از آن راضى باشد؛ به همين جهت با وجود غلبه ظلم، مؤمنان راستين بر ايمان خويش ثابتقدم مىمانند و هرگز به سستى در عقيده و عمل مبتلا نمىگردند. همين ثابتقدمها در ايمان، حالت انتظار خود را هميشه حفظ مىكنند و به يأس مبتلا نمىشوند؛
امّا تعداد اينها در مقايسه با همه اهل ايمان ناچيز است. اثر عملى اين احاديث براى مؤمنان اين است كه اگر زمانى، زمين را پر از ظلم و جور ديدند و سايه نوميدى و يأس را هم بر سرِ انسانها گسترده يافتند، خودشان مأيوس نشوند و در آن شرايط، بيش از هر زمانِ ديگرى، انتظار فرج مولاى خود را داشته باشند. سرّ مطلب اين است كه ظهور امام زمان (عج) از مصاديق فرجالله و يك كار خدايى است و اگر وضعيت عمومى بشر نااميد كننده باشد، از فرج الهى نبايد مأيوس شد.
پىنوشتها:
[١]. «كمالالدين»، باب ٣٦، ح ١.
[٢]. سوره طه، آيات ٩- ١٣.
[٣]. «كمالالدين»، باب ٦ انتهاى، ح ١٣.
[٤]. «بحارالأنوار»، ج ٥١، ص ١٦٠، ح ٧.
[٥]. «غيبت نعمانى»، ص ١٥٩.
[٦]. علاقهمندان مىتوانند به كتاب «معرفت امام عصر (عج)»، صص ٢٠٨ و ٢٠٩ رجوع كنند.
[٧]. «بحارالأنوار»، ج ٥٢، ص ١١٠، ح ١٧.
[٨]. همان، ص ١١١، ح ٢٠.
[٩]. همان، ص ١١٢، ح ٢٣.