ايران، يكى از ممالك باستانى جهان است، نام ايران از كلمه «آريانا» و يا «آيريانا» كه در «اوستا» كتاب مقدّس زردتشتيان آمده، گرفته شده است، معنى كلمه «ايران» سرزمين آرياها و سرزمين نجيب زادگان است.[١]

در وجه تسميه ايران به اين نام، گفته مى‌شود: كلمه ايران در اصل، همان آريانا يا آيريانا بوده است كه به تدريج و كم كم طى مرور زمان، تحريف شده و به لفظ ايران امروز، درآمده است.

و امّا كلمه «پرشيا» كه اروپايى‌ها و بيشتر خارجى‌هاى ديگر آن را در مورد ايران به كار مى‌برند، از لفظ قديم يونانى «پرسيس» كه به معنى ايالت فارسى بوده و در قديم «پرسا» خوانده مى‌شده، گرفته شده است.

اشتهار ايران با نام فعلى آن جنبه تازگى دارد و از نيم قرن اخير يعنى در سال ١٣١٣ هجرى شمسى برابر با سال ١٩٣٥ ميلادى كه دولت ايران آن روز از تمامى كشورهاى جهان درخواست نمود كه نام «ايران» را به جاى كلمه پرسا يا پرشيا بكار ببرند، اين نام، مرسوم و شناخته شده است.[٢] در شمال شرقى يا شرقى ترين نقطه ايران فعلى، منطقه وسيع و پرجمعيّتى وجود دارد كه در تمام دوران تاريخ اسلام، مورد توجه عميق پيشوايان معصوم (ع) و محدّثان و مؤلّفان، مورّخان و جهانگردان بوده است.

نام اين منطقه پهناور، در روزگار گذشته و تاريخ اسلام «خراسان» بوده و هم اكنون نيز به همين نام شناخته مى‌شود.

از مطالعه كتاب‌هايى مانند فقه، حديث، تاريخ، جغرافى و امثال آن كه به نحوى با نام «خراسان» ارتباط پيدا مى‌كند، چنين استفاده مى‌شود كه اين منطقه از عهد كهن، نام سرزمين وسيع پهناورى بوده است كه معروف و مشهور بوده و از مناطق مهم و حسّاس و مركزى ايران به شمار مى‌رفته، و در ميان ساير شهرهاى ايران شهرت به سزايى داشته است تا جائى كه اعراب و مسلمانان صدر اسلام، به خصوص عرب‌هاى حجاز و عراق، غالباً به موازات نام «فرس» و «عجم» و «موالى»، ايرانيان را به اين منطقه پرجمعيت منسوب نموده، و از آنان به عنوان «خراسانيان» يا مردم خراسان ياد مى‌كرده‌اند.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. جغرافياى كامل جهان، ص ١٦١.

[٢]. براى اطلاع بيشتر به (تاريخ ايران قديم) تأليف حسين پيرنيا (مشيرالدوله سابق) چاپ سال ١٣١٠ و جغرافياى مفصل ايران ج ١، ص ٤٢، ٤١ تأليف دكتر ربيع ربيعى چاپ سال ١٣٦١ مراجعه فرمائيد.