حضرت آيتاللّه العظمى حاج سيد محمد رضا گلپايگانى به روايت اسناد ساواك - -- - الصفحة ٤٦

است. بعد طلبه‌ها را نصيحت كرد كه بايد متحد باشيد اختلاف را كنار بگذاريد ... درسها را تعطيل كرديم ولى نبايد به همين جا اكتفا كنيم. بايد با آقايان ديگر هم صحبت كنيم تا آنها هم اقدام كنند.»

سخنرانى گلپايگانى كه تمام شد جمعيت به طرف منزل شريعتمدارى حركت كردند ...[١] آيت‌اللّه گلپايگانى در اعلاميه‌اى به مناسبت كشتار مردم قم و تبريز در اين خصوص خواستار برقرارى نظام اسلامى در كشور شده و مى‌فرمايد:

«اگر حكومت قانونى وجود داشت به جاى توجه به اعتراضات منطقى و صحيح و احترام به احساسات مردم با اسلحه به آنها پاسخ داده نمى‌شد و سپس اين حادثه را به عوامل خارجى و فرقه‌هاى غيرمعلوم‌الوجود مستند نمى‌كردند ...

«قاطبه مردم مسلمان و جامعه روحانيت خواستار اجراء احكام اسلام، عدالت اجتماعى، برقرارى نظام اسلامى مى‌باشند.»[٢]

در كشتار وحشتناكى كه مزدوران شاه در ١٩ دى سال ٥٦ در قم كردند و طلاب مبارز را در خيابان به رگبار بستند جمع زيادى را مجروح و عده‌اى را به شهادت رساندند؛ در اعتراض به اين درنده‌خويى رژيم پهلوى مدت يك هفته درسهاى حوزه به طور كلى تعطيل شد. آنگاه آيت‌اللّه گلپايگانى به منظور انسجام هر چه بيشتر حوزه علميه قم و جلوگيرى از تفرقه (كه از جمله آرزوها و اهداف رژيم بود) طلاب، درس خود را آغاز كردند و در اولين روز افتتاح درس مطالب جالبى خطاب به طلاب و مردم مبارز فرمودند. از جمله اينكه:

«شما اكنون مظلوم هستيد ولى مغلوب نيستيد و چقدر فرق است بين اينكه انسان مظلوم باشد تا آنكه مغلوب باشد.»[٣]

واقعه ١٧ شهريور و مواضع آيت‌اللّه گلپايگانى‌

در پى كشتار وسيع مردم بيگناه در روز ١٧ شهريور، آيت‌اللّه گلپايگانى طى اعلاميه‌اى خطاب به عموم ملت ايران اين فاجعه بزرگ را تسليت گفتند. از سوى ديگر دو روز بعد طى نامه‌

[١]- ر. ك: سند شماره/ ٨٠٠/ ٢١ تاريخ: ٣/ ١٠/ ٣٦.

[٢]- ر. ك: پيوست سند شماره ١٠٢٥٥/ ٢١ تاريخ: ٢٨/ ١٢/ ٥٦] ٣٦].

[٣]- ر. ك: خورشيد آسمان فقاهت و مرجعيت، پيشين، ص ١٢٦.