حضرت آيتاللّه العظمى حاج سيد محمد رضا گلپايگانى به روايت اسناد ساواك - -- - الصفحة ١٧

آقاى گلپايگانى اهتمام خاصى به تقويت بنيه علمى طلاب داشتند تا جايى كه مى‌فرمودند:

«خدا را شاهد و گواه مى‌گيرم كه با مشاهده برخى طلاب كه به درس و بحث اهميت نمى‌دهند از غصه تب مى‌كنم.»[١]

مبانى فقهى آيت‌اللّه گلپايگانى‌

آيت‌اللّه گلپايگانى در بهره‌گيرى از مباحث فقهى سبك خاص به خود را داشت و روش فقهى ايشان را بايد در دو بخش از احكام بررسى كرد:

احكامى كه در آنها اخبار و رواياتى وارد شده است. در اين قسم به فهم عرفى ظواهر اخبار اكتفا و هرگز دقتهاى فلسفى را در مدلول روايات راه نمى‌داد. در استخراج احكام از سنت و اخبار يد طولايى داشت و در تعارض بين خبرين چنان بين اخبار جمع مى‌كرد كه مورد اعجاب همه بود و از همين جهت آيت‌اللّه كوهستانى از ايشان به عنوان «زارة ابن اعين» تعبير مى‌كردند[٢] احكامى كه در آنها روايات خاصه‌اى موجود نيست و از طريق قواعد و كليات اثبات مى‌شوند. در اين قبيل روايات نيز، معظم‌له يد طولايى در تطبيق كبرويات بر مصاديق صغرويات داشت مثلًا حضرت آيت‌اللّه گلپايگانى «مضاربه» را از مصاديق وكالت مى‌دانند نه عقدى مستقل و واضح است كه اين مبنا ثمرات فراوانى در سرتاسر مباحث مضاربه دارد و يا در بحث قضاء در مسئله «متولى شدن غير مجتهد امر قضاوت را از طرف مجتهد» ايشان به خوبى از طريق عمومات وكالت وارد بحث شده و مسئله را ثابت مى‌كند.

اما ويژگى كمى فقه آيت‌اللّه گلپايگانى اين بود كه در تمام ابواب فقه فتوا داشتند و حواشى ايشان يكى از پربارترين حواشى بر عروه‌الوثقى مى‌باشد.

آيت‌اللّه العظمى سيد محمود شاهرودى (قدس سره) كه از مراجع بزرگ حوزه علميه نجف به شمار مى‌رفت با ديدن حواشى آيت‌اللّه گلپايگانى بر عروه، احتياطات خود را به ايشان ارجاع داده بود. قابل توجه است كه معظم له حواشى عروه را در سن پنجاه سالگى نوشته و منتشر ساخته بود.

به كلمات بزرگان خصوصا شهيد ثانى و صاحب جواهر و شيخ مرتضى انصارى (رضوان‌اللّه‌

[١]- ر. ك: همان، ص ٥٥.

[٢]- ر. ك: همان، صفحه ٦٥.