براى مثال در تفاوت بين پزشكى و جراحى گفته مى‌شود كه موضوع پزشكى، شناخت بيمارى‌ها و آفت‌هاى بدن و اسباب درمان و پيشگيرى از آن‌ها با هدف حفظ سلامت انسان است؛ ولى موضوع جراحى، خصوص بيمارى‌هايى است كه درمان آن‌ها با عمل جراحى ممكن است؛ هرچند هدف اين علم هم حفظ سلامت انسان مى‌باشد.

بنابراين، تفاوت بين دو علمى كه شباهت‌هاى زيادى به هم دارند، به موضوع آن‌هاست و موضوع‌هاى آن‌ها نسبت به هم اعم و اخص هستند؛ يعنى موضوع پزشكى اعم از جراحى است، هرچند محمول هر دوى آن‌ها بدن انسان و هدف و غايت هر دو، حفظ سلامت انسان است.[١] با اين توضيحات، روشن شد كه «تفاوت اهداف و غايات و نيز تفاوت سنخ مسايل و كيفيت ربط بين محمول و موضوع و در نهايت تمايز مباحث، همگى به همان موضوع علم برمى‌گردد». نيز آشكار گرديد كه «ملاك اين نيست كه آن مسأله در كدام كتاب مطرح شده؛ وگرنه برخى از مسايل كلامى است كه بر سبيل اطّراد در كتب فقهى و بالعكس طرح شده‌اند».[٢] «برخى نيز تصوّر كرده‌اند كه امتياز علومى مانند كلام و فقه، بستگى به نوع دليلى دارد كه در آن‌ها جارى مى‌شود؛ يعنى هر مسأله‌اى كه دليل عقلى بر آن اقامه شود، آن مسأله كلامى است و هر مسأله‌اى كه دليل عقلى بر آن نباشد؛ بلكه دليل آن نقلى باشد، آن مسأله فقهى است».[٣]

[١] - سيد على نقى حيدرى، اصول الاستنباط، ص ٤٩.

[٢] - عبد اللّه جوادى آملى، ولايت فقيه رهبرى در اسلام، ص ١٣٢.

[٣] - ولايت فقيه ولايت فقاهت و عدالت، ص ١٤١.