و شريعت و رهبرى مردم احساس مى‌شود و اين نيز لطفى است كه از سوى خداوند ضرورى است. بنابراين، انكار اين ضرورت، با التفات به لوازمش، به منزله انكار يكى از صفات خداوند خواهد بود.

با ذكر اين مقدّمات مى‌توان نتيجه گرفت كه بحث از تشكيل حكومت و رهبرى و ولايت بر مردم، از اين جهت كه به صفات و افعال الهى بازمى‌گردد، بحثى كلامى است؛ زيرا موضوع علم كلام، بررسى افعال و صفات خداوند است و از آن‌جا كه ما در اثبات ولايت فقيه به لطف يا حكمت خداوند استناد مى‌كنيم، اين عنوان در علم كلام جاى مى‌گيرد. افزون بر اين در بحث از امامت، پس از غيبت حضرت ولىّ عصر عجّل اللّه تعالي فرجه نيز با استناد به كلمات معصومان عليهم السّلام در تعيين جانشين خود، مى‌توان جايگاه ديگرى براى بحث از ولايت فقيه در استمرار اصل امامت در نظر گرفت.

در پايان اميدواريم اين اثر مرضى خداوند متعال و حضرت ولىّ عصر عجّل اللّه تعالى فرجه و مورد قبول خوانندگان ارجمند قرار گيرد.

مركز انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدّس سرّه‌