علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٧
علم آن است که در شب و روز حادث ميشود، روز به روز و ساعت به ساعت.[٩٥]
اين علوم، علومي هستند که به وسيله فرشتگان يا بدون واسطه و با الهام الهي به صورت جديد و نوپديد براي امام حادث ميشوند. بر اساس برخي از روايات آن علمي که به اين شيوه براي امام حادث ميشود، از علوم مخزون و مکنون الهي است که پس از امضاي الهي از خزائن غيب حق تعالي خارج و بر قلب امام وارد ميگردد؛ مانند آنچه در شب قدر رخ ميدهد. از امام باقر٧ نقل شده است:
همانا براي وليّ امر، غير از آن [امر
نازل شونده در شب قدر] هر روز علم خاص و
پوشيده و عجيب و مخزون خداي عزوجل حادث ميشود، مانند آنچه
در شب قدر از امر نازل ميشود.[٩٦]
دسته سوم، رواياتِ بيانگر اضافه شدن بر علوم امام در شبهاي جمعه هستند. از امام صادق٧ نقل شده است:
وقتي شب جمعه فرا رسد، رسول خدا٦ به عرش خدا وارد ميشود و ائمه: نيز وارد ميشوند و من نيز با ايشان وارد ميشوم و جز با علمي فراگيري شده بازنميگردم و اگر چنين نبود، آنچه نزد من است از بين ميرفت.[٩٧]
از امام باقر٧ نيز در همين معنا آمده است:
اگر بر ما افزوده نشود، از بين خواهيم رفت. راوي پرسيد: آيا چيزي بر شما افزوده ميشود که رسول خدا نميداند؟ حضرت فرمود: بدان هرگاه که چنين شود (يعني زمان افزوني يافتن علم باشد) ابتدا به رسول خدا و سپس بر ديگر ائمه عرضه ميشود و سپس به ما منتهي ميگردد.[٩٨]
در اين روايات شاهد پاسخگويي به اين شبهه هستيم که آيا امامي که همه علوم پيامبر را به ارث برده است و افزون بر آن، علمي به علومش افزوده ميشود، عالمتر از پيامبر نخواهد بود؟ حضرت در پاسخ اين شبهه ميفرمايد: «وقتي بنا باشد در شب جمعه علمي بر علوم ما افزوده شود، ابتدا به ارواح مطهر پيامبر٦ و باقي ائمه: و سپس به روح امام
[٩٥]. همان، ص٥٩٩، ح٤.
[٩٦]. همان، ص٦١٥، ح٣.
[٩٧]. همان، ص٦٣١، ح٣.
[٩٨]. همان، ص٦٣٣، ح٣.