علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢

١-١. الوهيت

از جمله اعتقادات موجود در ميان فرقه‌هاي اين جريان انحرافي، اعتقاد به الوهيت يکي از ائمه: است. اعتقاد آنها بر اين مسئله استوار بود که يا آنها خود خدا بودند و يا اين‌که روح خداوند متعال در جان و تن ايشان حلول کرده، تجسم يافته است. گفته شده است عبدالله بن سبا اولين کسي بود که چنين ادعايي را مطرح کرد. در برخي از گزارش‌هاي نقل شده، آمده است امام صادق٧ درباره اين شخصيت فرمود: «او مدعي ربوبيت اميرالمؤمنين علي٧ بود».[٨] فرقه ديگري به نام شريعيه نيز چنين گمان داشت که روح الهي در کالبد پنج تن آل عبا: حلول کرده است؛ فرقه عميريه که انشعابي از فرقه خطابيه بود نيز به پرستش امام صادق٧ مي‌پرداخت.[٩]

چنان‌که نمايان است، اين فرقه‌ها مي‌کوشيدند ائمه اطهار: را به عنوان خدا به مردم و پيروان خود معرفي کنند. چنين ادعايي براي سران اين جريان خالي از لطف نبود؛ چراکه هميشه نتيجه خدا خواندن يک شخصيت، نيازمند بودن جامعه به پيامبر را در پي داشت و اين افراد در کمال تواضع اين مسئوليت را برعهده مي‌گرفتند.

٢-١. تفويض

مفوضه کساني هستند که باور به مخلوق بودن ائمه اطهار: دارند، اما در عين حال معتقدند خداوند متعال پس از آفرينش آنها از ماده‌اي متفاوت با آن‌چه انسان‌ها را از آن آفريده،[١٠] اختيار امر و زمام امور را بر عهده آنها گذاشته است. اين گروه معتقد است خداوند ابتدا به خلقت آنها مبادرت ورزيد، سپس برخي از صفات خود چون حيات، خالقيت و قاهريت را به بديشان تفويض کرده است. از همين رو، آنان بودند که آسمان و زمين و موجودات، از جمله انسان را آفريده‌اند و مردم نيز بايد خواسته‌هاي خود را از آنان طلب کنند و از ايشان طلب مغفرت نمايند؛ چراکه تقدير و روزي مردم به آنان واگذار شده است.[١١]

علامه مجلسي در بيان شقوق مختلف مفوضه به جرياني اشاره مي‌کند که ميان تفويض در امر دين و احکام شريعت با تفويض در امر خلقت تمايز گذاشته، اولي را پذيرفته و دومي را

[٨]. إختيار معرفة الرجال، ص١٠٧.

[٩]. تاريخ فرق اسلامي ٢: فرق شيعي و فرقه‌هاي منسوب به شيعه، ص٢٧٠.

[١٠]. بصائر الدرجات في فضائل آل محمد:، ص٤٣؛ خصال، ص٢١.

[١١]. مقالات الاسلاميين و اختلاف المصلين، ج١، ص٦١.