علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٦
نام علم حادث و از خزينه غيب الهي توسط الهام مستقيم يا با واسطه فرشتگان براي ايشان حاصل ميگردد و اين علم ارزشمندتر از علومي است که به شيوه وراثت از گذشتگان به ايشان رسيده است. از حضرت امام موسي بن جعفر٧ چنين نقل شده است:
علم ما به سه جهت رسايى دارد: گذشته و آينده و پديد شونده؛ اما گذشته براى ما تفسير شده است و اما آينده نوشته شده و اما پديد شونده از راه الهام به دل و تأثير در گوش باشد و آن بهترين دانش ماست، و پيغمبرى بعد از پيغمبر ما نيست.[٩٢]
سه دسته از روايات زمانهايي را براي اتصال امام هر عصر به علوم مخزون الهي و تعليم علومي از خزائن غيب به ايشان معرفي کردهاند.
دسته اول، روايات وارد شده در باب شب قدر؛ در
اين روايات آمده است آنچه
در شبهاي سهگانه نوزدهم و بيست و يکم و بيست وسوم ماه
مبارک رمضان
صورت ميپذيرد، تقدير در شب نوزدهم و قضا در شب بيست و
يکم و امضاي حتمي شدن در شب قدر _ يعني شب بيست
و سوم _ است و آنچه در اين شب به امضا در آيد ديگر احتمال بداء
در آن نيست و اين علم در شب قدر به امام زمان٤ ميرسد و بر علوم گذشته او ميافزايد.[٩٣]
دسته دوم، دسته ديگر رواياتي هستند که به بيان علم حادث شونده براي امام در هر روز و شب يا در هر ساعت ميپردازد. ابوبصير از امام صادق٧ درباره علم امام ميپرسد؛ حضرت گونههاي مختلفي از علوم وراثتي خويش را از قبيل علمي که از پيامبر به ارث برده که هزار درب علم است و از هر دري هزار درب ديگر گشوده ميشود، علم جامعه، علم جفر، مصحف حضرت فاطمه٣ و علم به گذشته و آينده تا روز قيامت را برميشمارد و پس از هر فقره ميفرمايد: «اين علم است، اما حقيقت علم فراتر از اين است»؛ سپس ميفرمايد:
علم آن است که در شب و روز حادث ميگردد، امري پس از امر ديگر و چيزي پس از چيز ديگر تا روز قيامت.[٩٤]
و در تعبيري ديگر از حضرت نقل شده است:
[٩٢]. همان، ص٦٥٦، ح١.
[٩٣]. براي مثال: «...قال قلت فما معنى يمضيه في ثلاث و عشرين قال إنه يفرقه في ليلة إحدى و عشرين و يكون له فيه البداء فإذا كانت ليلة ثلاث و عشرين أمضاه فيكون من المحتوم الذي لا يبدو له فيه تبارك و تعالى» (کافي، ج٧، ص٦٢٨، ح٨).
[٩٤]. همان، ج١، ص٥٩٦، ح١.