علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٩
جَمَعَ لِمُحَمَّدٍ٦ عِلْمَ النَّبِيِّينَ وَ أَنَّهُ جَمَعَ ذَلِكَ كُلَّهُ عِنْدَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ٧ وَ هُوَ يَسْأَلُنِي أَ هُوَ أَعْلَمُ أَمْ بَعْضُ النَّبِيِّين فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَأَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ أَعْلَمُ أَمْ بَعْضُ النَّبِيِّينَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ٧ اسْمَعُوا مَا يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ يَفْتَحُ مَسَامِعَ مَنْ يَشَاءُ إِنِّي حَدَّثْتُهُ أَنَّ اللَّهَ جَمَعَ لِمُحَمَّدٍ٦ عِلْمَ النَّبِيِّينَ وَ أَنَّهُ جَمَعَ ذَلِكَ كُلَّهُ عِنْدَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ٧ وَ هُوَ يَسْأَلُنِي أَ هُوَ أَعْلَمُ أَمْ بَعْضُ النَّبِيِّينَ؛[١١٧]
[اين مردم] رطوبت را ميمکند و نهر بزرگ را رها ميسازند. به ايشان عرض شد: نهر بزرگ کدام است؟ فرمود: رسول خدا٦ و علمي که خدا به او داده است.خداي عزوجل سنتهاي همه پيامبران را از آدم تا محمد براي آن حضرت گرد آورد.به ايشان عرض شد: آن سنتها چه بود؟ فرمود: علم و دانش همه پيامبران و رسول خدا٦ آن را يکجا به علي٧ منتقل کرد. مردي به ايشان گفت: يا ابن رسول الله، اميرالمؤمنين٧ داناتر بود يا يکي از پيامبران؟امام باقر٧ فرمود: بشنويد اين مرد چه ميگويد؛ خدا گوش هر کسي را بخواهد باز ميکند. من به او گفتم: خدا علم همه پيامبران را براي محمد٦ جمع کرد و او همه را به علي٧ تحويل داد و او باز هم ميپرسد، علي داناتر است يا يکي از پيامبران.
نکته مهم اين حديث:
حديث مذکور، کاملاً با حديث مورد بحث مرتبط است و شامل نکتههايي است که ميتواند در فهم حديث مورد بحث راهگشا باشد. مانند اين نکته که «مردم رطوبت را ميمکند و نهر بزرگ را رها ميکنند». اين جمله نشان دهنده ناآگاهي مردم آن زمان نسبت به علم پيامبر اکرم و ائمه: است؛ چرا که در ادامه حديث، امام در پاسخ به پرسش کسي که پرسيد: «منظور از نهر بزرگ کدام است؟» فرمود: «رسول خدا٦».
تمام احاديثي که درباره حديث مورد بحث آورده شده است، گوياي اين حقيقت است که خداوند متعال علومي را ابتدا در اختيار حضرت آدم٧ قرار داد و سپس آن علوم به ديگر پيامبران منتقل شد و طبق احاديث ذکر شده، تمام اين علوم به پيامبر گرامي اسلام٦ انتقال پيدا کرده و پيامبر اکرم٦ همه اين علوم را به حضرت علي٧ منتقل کرد.
ب) بررسي مفردات حديث
باتوجه به اهميت و جايگاه مفردات در فهم حديث، ضروري است تا به بررسي دو واژه «علم» و «يورث» که از الفاظ کليدي به کار رفته در اين احاديث است پرداخته شود؛ چرا که
[١١٧]. الکافي، ج١، ص٦٠٤.