علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٥
طور خاص به بررسي ابعاد مختلف موضوع علم امام پرداختهاند. محمدحسن نادم، مجموعهاي از نوشتارهاي با ارزش درباره موضوع علم امام جمعآوري کرده که با نام مجموعه مقالات علم امام، توسط انتشارات دانشگاه اديان منتشر شده است. در قالب مقاله و پاياننامه نيز مکتوبات بسياري درباره اين موضوع منتشر شده که معمولاً در بخشي از اين نوشتارها به مفهومشناسي غيب و علم غيب پرداخته شده است، اما در بيشتر موارد، اين مفهومشناسي تنها از بعد لغوي صورت پذيرفته و همان معناي لغوي و عرفي نيز در ادامه ملاک بررسيهاي کلامي و قرآني و روايي قرار گرفته است. اما نوشتهاي که موضوع آن به طور خاص، مفهومشناسي «غيب» را از نظر لغوي و اصطلاحي بررسي کند يافت نشد. بنابراين موضوع نوشتار حاضر _ که به بررسي تفاوت نگرش کلامي و روايي به موضوع علم غيب ميپردازد _ وجه امتياز و نوآوري آن است.
روشن شد که نوشتار پيش رو در مقام پاسخگويي به اين پرسش اصلي است که تفاوت کاربردهاي کلامي و روايي علم غيب چيست؟ پاسخ اين پرسش با پاسخگويي به سه پرسش فرعي که هر يک بخشي از ساختار مقاله را تشکيل ميدهد، ميسر است:
١. غيب از منظر لغوي به چه معناست؟ ٢.
معناي غيب از ديدگاه علم کلام چيست؟
٣. در روايات معصومان:
شاهد ارائه چه معنايي براي غيب هستيم؟
الف) مفهومشناسي واژه «غيب»
واژه غيب در زبان عربي از جمله واژگاني به شمار ميآيد که داراي معنايي روشن هستند. فراهيدي براي تبيين معناي آن از مشتقات همان واژه استفاده کرده است.[٦٤] ابنمنظور در لسان العرب مينويسد:
الغَيْبُ كلُ ما غاب عنك؛
غيب هر چيزي است که از تو مخفي و پوشيده باشد.[٦٥]
وي همچنين اضافه ميکند که غيب به هر چيزِ پوشيده از چشم گفته ميشود، هرچند در قلب آدمي حاضر باشد.[٦٦]
[٦٤]. کتاب العين، ج٤، ص٤٥٥.
[٦٥]. تمام ترجمهها توسط نگارنده انجام شده است، مگر در موارد خاص که نام مترجم در يادداشتها ذکر شده باشد.
[٦٦]. لسان العرب، ج١، ص٦٥٤.