علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢١

نمي‌توان گفت اين آيه براي رساندن چنان دلالتي موفق بوده است و اين نقصي بزرگ براي کتاب خدا محسوب مي‌شود.

از سوي ديگر، بايد توجه داشت خداوند هميشه با افتخار و بزرگي از ويژگي اولياي خود صحبت کرده است. اين در حالي است که سياق اين آيه به گونه‌اي است که چون از موجودي به ظاهر بي‌ارزش سخن به ميان آمده، پس گويي خجالت‌آور است که خدايي چنان بزرگ به چنين موجودي مثال زند. بدين‌سان بايد گفت سياق اين آيه و اين روايت با ساير آيات و رواياتي که در شأن نزول جانشين پيامبر٦ نازل شده، تفاوتي بنيادين دارد. نکته ديگري که سبب مي‌شود اعتماد به اين روايت به حداقل ممکن کاهش يابد، تأويل عبارت «فراتر از آن» به رسول گرامي اسلام٦ است. برخلاف جانشين ايشان، خداوند هرگز از ذکر نام رسولش در قرآن إبا نداشته و هميشه از ايشان با عظمت ياد کرده است.

البته روايت ديگري از امام باقر٧ در اين‌باره نقل شده که حضرت در پاسخ به سؤالي که آيا اين تفسير از آيه را صحيح مي‌داند يا خير فرموده است:

اينان چيزي را که شنيده‌اند در جاي خود قرار نداده‌اند.

ايشان در ادامه به گزارش حکايتي از زمان رسول خدا و امام علي٨ مي‌پردازد که روزي شخصي تمشيت الهي را به خدا، رسول و جانشين او نسبت داد. در اين هنگام رسول گرامي اسلام٦ گوينده را از اين گفته نهي کرد و فرمود:

همانا چيزي با مشيت قاهره الهي برابر و هم اندازه نيست و بر آن غلبه نمي‌کند.

سپس حضرت افزود با اين‌که خداوند متعال فضيلتي به او و علي٧ اعطا کرده که به هيچ‌کدام از مخلوقاتش از ابتداي خلقت تا به انتها نبخشيده است، اما در برابر وسعت قدرت الهي، ايشان جز مگسي نيست که به پرواز درآمده و علي٧ نيز در اين عرصه پهناور همچون پشه است.[٣٨]

با فرض پذيرش روايت نقل شده از امام باقر٧ و با توجه به نکات ارائه شده درباره اين روايت و مطالبي که پيش‌تر نيز بيان شد، مي‌توان نتيجه گرفت شيوه‌هايي که غاليان براي ترويج آموزه‌هاي خود مورد استفاده قرار مي‌دادند، هميشه به جايگاه اهل‌بيت: آسيب وارد مي‌کرد. يکي از اين موارد، همين روايتي است که به امام صادق٧ منتسب شده است.

[٣٨]. بحار الأنوار، ج٢٤، ص٣٩٢.