علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٩
درست باشد؛ چراکه اولاً، ضبط اصلي روايت به همين شکل بوده است؛ ثانياً، گزارشهايي موجود است که از آن اينگونه استفاده ميشود که امام صادق٧، اسماعيل را به عنوان جانشين خود معرفي کرده بود؛[٣١] ثالثاً، احاديث ديگري که يکي از علامات امام را فرزند بزرگتر بودن ميداند، مؤيد ديگري بر اين ادعا محسوب ميشود،[٣٢] به ويژه اينکه فاصله سني ايشان با امام کاظم٧ بسيار زياد، به طوري که برخي ادعا کردهاند که امام حتي از فرزند اسماعيل نيز کوچکتر بوده است؛ رابعاً، اصل وجود فتنهاي که پس از جريان درگذشت اسماعيل به وجود آمد، خود دليل ديگري است که بداء الهي در همين مورد اظهار شده است و نه درباره فرزند خلف حضرت ابراهيم٧؛ خامساً، احاديث ديگري نيز موجود است که بر اين مسئله دلالت دارند که بداء نسبت به فرزند امام صادق٧ اظهار شده است و نه نسبت به جد او. امام هادي٧ در روايتي که درباره درگذشت فوت فرزند بزرگتر ايشان است، ميفرمايد:
خداوند نسبت به ابومحمد٧ بعد از ابوجعفر، نسبت به چيزي که ناشناخته بود، اظهار بداء کرد، همانطور که براي موسي٧ بداء حاصل شد، پس از وفات اسماعيل به چيزي که از طريق آن وضعيت او نمايان شد.[٣٣]
از اينرو ترديدي باقي نميماند که اصل روايت با کلمه «ابني» صادر شده است. همچنين اگر روايتي که در آن واژه «ابي» به کار رفته است حمل بر تصحيف نشود و اين انگاره پذيرفته شود که پاي تحريف در ميان بوده، در آن صورت ميتوان اين مورد را به عنوان يکي از موارد دس و تحريف در روايات از سوي غاليان مورد توجه قرار داد؛ غالياني که با ناميرا جلوه دادن اسماعيل و ادعاي موعود بودن، موجب شکلگيري زمينههاي انشعاب فرقه اسماعيله از مذهب شيعه شدند.
٢-٢. تفسيرهاي انحرافي
جعل و وضع حديث هميشه با مشکلات خاص خود
همراه بود. ساخت سلسله
سند و انتساب مفاهيم انحرافي به افرادي که به هر طريق
امکان تکذيب مدعاي
مطرح شده را نداشته باشند نيز کار سادهاي نبود که همگان بتوانند از
پس آن برآيند؛ زيرا
[٣١]. تاريخ فرق اسلامي ٢: فرق شيعي و فرقههاي منسوب به شيعه، ص١٠٨.
[٣٢]. الکافي، ج١، ص٢٨٤.
[٣٣]. همان، ص٣٢٧.