علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٦

٥-١. شريعت گريزي

برخي از فرقه‌هاي جريان انحرافي غلو، معتقد به الوهيت بندگان خدا هستند و برخي چنين عقيده‌اي ندارند. برخي از اين فرقه‌ها معتقد به تفويض اختيار عالم هستي از سوي خدا به بندگان هستند و برخي چنين باوري ندارند. برخي از غاليان معتقد به ناميرايي برخي از شخصيت‌هاي کليدي فرقه خود هستند و برخي چنين مدعايي ندارند. برخي از اين گروه‌ها در چگونگي بهره‌مندي از دانش غيب، از حدي که صاحبان آن علم بدان اشاره داشتند، فراروي نمودند و برخي چنين نکردند؛ اما تمامي گرايش‌هاي متعلق به اين جريان انحرافي در داشتن يک ويژگي مشترک هستند؛ شريعت‌گريزي. بنابر اعتقاد آنها، شناخت امام از هر چيز ديگري کفايت مي‌کند و نماز و روزه و ديگر فرايض همگي مقدمه شناخت هستند.[٢١] از اين‌رو زماني که شناخت حاصل شد، ديگري نيازي به اين اعمال نيست؛ چراکه در حقيقت اين اعمال مجازاتي هستند براي آنان که در شناخت امام خود قصور کرده‌اند.[٢٢]

اين مسئله چنان در اعتقادات آنها ريشه دوانيده است که يکي از راه‌هاي اصلي براي اصحاب در گذاشتن تميز ميان غالي و غير آن، ميزان اهتمام فرد به فرايض ديني و انجام واجبات و ترک محرمات است. براي نمونه زماني که محمد بن اورمه _ که متهم به غلو بود _ وارد شهر غلوستيز قم شد، برخي افرادي که از غاليان به سبب بدنامي شيعه و امامانش بيزار بودند و همچنين از پيشينه او خبر داشتند، کمر به قتل او بستند. آنان شب اول به سراغ او رفتند و ديدند در حال نماز است و تصميم خود را عملي نکردند. شب دوم به سراغ او رفتند و باز او را به نماز ديدند و اين بار نيز از خون او گذشتند، اما زماني که در شب سوم او را در حال اقامه نماز ديدند، رهايش کردند و مداومت او بر فرايض را دليل محکمي بر غالي نبودنش دانستند.[٢٣]

اين ويژگي منفي در غاليان چنان بود که امام صادق٧ رسماً از عدم پذيرش توبه آنها سخن گفت. ايشان در گفت‌وگو با يکي از اصحاب خود که از چگونگي نپذيرفتن توبه افراد اين جريان پرسش کرده بود، پس از آن‌که غاليان را از يهود و نصري بدتر دانست، فرمود:

غالي به ترک نماز، زکات، روزه و حج عادت کرده است و قادر به ترک عادت خويش

[٢١]. معرفة الحديث، ص٦٧.

[٢٢]. غاليان: کاوشي در جريان‌ها و برآيندها تا پايان سده سوم، ص٢٢٩.

[٢٣]. رجال نجاشي، ص٣٢٩-٣٣٠.