علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٢١

البته اين سخنان با قبول اين فرض بود که بپذيريم مجموع اين آيات با هم نازل شده‌اند؛ ولي با دقت در احاديث، شأن نزول به دست مي‌آيد که اين بخش از آيه، به صورت مستقل نازل شده است و هيچ مفسري هم ادعا نکرده كه آيه تطهير در ضمن آيات ديگر نازل شده است.

گفتار چهارم در بيان معناي تطهير است. در اين‌باره ديدگاه‌هاي گوناگوني بيان‌شده و برخي مفسران قائل‌اند که معناي تطهير، غير از معناي اذهاب رجس است. اذهاب رجس يعني پرهيز از افعال خبيثه و تطهير يعني جايگزين کردن افعال حسنه به‌جاي آنها. گروهي از مفسران نيز تطهير را تأکيد بر مسئله اذهاب رجس مي‌دانند.

با بررسي ديدگاه‌هاي مختلف، چنين برداشت مي‌شود که معناي تطهير، تکرار اذهاب رجس نيست، بلکه اثبات معناي ثبوتي و کمالي براي اهل‌بيت است و بر طهارت ظاهري و باطني دلالت مي‌کند. واژه «تطهيرا» مصدر باب تفعيل و مفعول مطلق تأكيدي است که بر رسيدن اهل‌بيت به اعلي مراتب طهارت دلالت دارد و قابل زوال و تزلزل نخواهد بود.

ج) گزارش فصل سوم (بازشناسي محتوايي آيه تطهير بر اساس برداشت جديد از اراده و اذهاب رجس)

در فصل دوم، ديدگاه‌هاي گوناگوني از علما درباره تفسير آيه تطهير بيان شد. فصل سوم در قالب سه گفتار و با توجه به برداشت جديد از مفهوم اراده و اذهاب رجس بار ديگر به بازشناسي محتوايي آيه تطهير مي‌پردازد.

محتواي گفتار اول، بازشناسي معناي اراده است. در اين بخش ابتدا با ذکر مقدمه‌اي
به اراده الهي در آيه تطهير پرداخته مي‌شود. اراده تکويني خداوند که به موجودات مختار تعلق مي‌گيرد، مي‌تواند مسبوق به حسن اختيار يا سوء اختيار آنها باشد؛ با اين تفاوت
که الطاف خاص الهي مي‌تواند به‌صورت ابتدايي _ هرچند هنوز پديد نيامده باشند _ به
افراد تعلق گيرد. اما افعال سلبي حتماً بايد مسبوق به سوء عمل باشد. بنابراين برخلاف اشاعره _ که قائل به جبر هستند‌ _ و معتزله _ که معتقدند خداوند هيچ نقشى در
افعال بندگان ندارد _ اماميه به تأسي از کتاب و سنت، هم اراده ‌مطلقه خدا را باور کرده‌اند و هم آزادي اراده ‌انسان را پذيرفته‌اند و سخن امام صادق٧ را مبناي فکري خويش قرار داده‌اند که فرمود:

لَا جَبْرَ وَ لَا تَفْوِيضَ وَ لكِنْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْنِ.