علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١١
تمدن اسلامي و به مسئوليت يدالله حاجيزاده نگارش شده است. در اين مقاله نويسندگان تلاش کردهاند با استناد به مدارک و گزارشهاي موجود در منابع متقدم، علل اصلي گرايش برخي از افراد به جريان غلو را در مسائل اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، روانشناختي، سياسي و اعتقادي جستوجو نمايند. مقاله ديگر که با عنوان «بازخواني گزارش دس و تحريف غاليان در پرتو کارکرد فرهنگي نهاد امامت» و با همکاري سيد عليرضا حسيني شيرازي و طاهر عزيز وکيلي نگاشته شده، با رويکردي متفاوت نسبت به مقاله پيش رو، درصدد توجيه گزارشهاي حاکي از ورود موضوعات به ميراث حديثي شيعه در يک بازه زماني هفتادساله از زمان امام باقر٧ تا زمان امام رضا٧ شده است. در اين مقاله _ که در شماره ١٥ فصلنامه امامتپژوهي بهچاپ رسيده است _ نويسندگان تلاش کردهاند با ادعاي توجه به واقعيتهاي ملموس و عيني در تاريخ حديث شيعه _ که در پرتو مديريت فرهنگي نهاد امامت سامان يافته است _ نادرستي دو گزارش در رجال کشي را که ادعاي وضع و جعل در نگاشتههاي کهن شيعي داشتهاند، به اثبات رساند.
بر پايه پژوهشهاي موجود، مقاله پيش رو تلاش دارد ابتدا اساسيترين آموزههاي جريان غلو را معرفي کرده، سپس شيوههاي گوناگون اين جريان در جعل و وضع حديث و قراردادن آنها در ميان آثار حديثي اصحاب ائمه اطهار: را مورد توجه قرار دهد. بدينروي با بهرهمندي از روش توصيفي _ تحليلي، اطلاعات گردآوري شده به شيوه کتابخانهاي را ارزيابي ميکند و چگونگي جعل احاديث از سوي جريان غلو را در قالبي نوين و در دو بخش مختلف دستهبندي مينمايد.
١. آموزههاي جريان غلو
باورهاي غاليان و راههاي شناخت اين فرقه را ميتوان در دو ويژگي اعتقادي و رفتاري خلاصه کرد. ويژگي اعتقادي غاليان در اين نکته است که آنها معتقد به الوهيت ائمه اطهار: يا هر فرد ديگر و يا مؤثر بودن نفس آنها در قضا و قدر هستند. ويژگي رفتاري آنها نيز در تعطيلي شريعت و عدم اهتمام به فرايض ديني است. از اينرو ميتوان به صورت کلي بيان کرد که فرقههايي را که به نوعي از اين دو ويژگي در آموزههاي نظري و عملي خود سود ميبرند، ميتوان در زمره غاليان طبقهبندي کرد. در ادامه برخي از آموزههاي رايج ميان گرايشهاي مختلف اين جريان انحرافي مورد توجه قرار ميگيرد.