محدثان شیعه حدود چهارصد اصل در دوران ائمه نگاشته‌اند که برخی از کتب فضالة بن ایوب (ساکن اهواز)،[١] حسن و حسین بن سعید اهوازی از این اصول بودند. تک نگاشته‌های فقهی با عناوین الصلاة، الوضو، الإجارات، الحج و... در این دوره رایج شد. بیشتر کتب حسن و حسین بن سعید اهوازی و علی بن مهزیار اهوازی از این قبیل‌اند.

علاوه بر این کتب، تک نگاری‌های اخلاقی تربیتی، با عناوینی همچون فضایل المؤمنین، زهد، تجمل و مروت به وجود آمده که حسن و حسین بن سعید اهوازی و علی بن مهزیار از نویسندگان معروف این کتب به شمار می‌روند. آنان همچنین در موضوع کلام، کتاب الرد علی الغلاة و در موضوع دعا، زیارت و فضایل، کتب الدعا، المزار، المناقب و المثالب را نوشته‌اند.[٢]

فضالة بن ایوب را از اصحاب اجماع دانسته‌اند.[٣]

٥. سامان‌دهی و نظم کتب اولیه

محدثان، از ابتدای قرن سوم، علاوه بر نگاشته‌های موضوعی، به نظم‌دهی مجموعه‌های پیشین همت گماشتند که حاصل این تلاش به وجود آمدن کتب مسند در اهل سنت و کتب سی‌گانه (ثلاثین) در شیعه بوده است. مسند سهل بن عثمان عسکری (م٢٣٥ق)، مسند ابو‌هریره ابراهیم بن حرب (زنده ٢٨٢ق) و مسند ابراهیم بن عبدالله کجی (م٢٩٢ق) _ او را منسوب به کج یا زیرکج (منطقه‌ای در خوزستان) می‌دانند[٤]_ از این نوشته‌هاست. در شیعه، حسن بن سعید اهوازی (زنده در ٢٢٠ق) و برادرش حسین (زنده در ٢٥٤ق)اولین کسانی هستند که نوشتن کتب سی‌گانه را با موضوعات غالباً فقهی آغاز کردند[٥] و محدثان دیگری همچون علی بن مهزیار اهوازی (م حدود ٢٥٤ق) به دنبال آنها به تألیف این نوع کتب روی آورده و در واقع، مقدمات جامع‌نویسی را در شیعه فراهم کردند. الفقه المکمل یا الکامل علی بن محمد بن جعفر بن عَنبَسَه حداد عسکری ‌(قرن٣) نیز در این سبک نوشته شده است.[٦]

حسین بن سعید و علی بن مهزیار علاوه بر نوآوری در تألیف کتب سی‌گانه با نقل

[١]. رجال النجاشی، ص٣١١.

[٢]. همان، ص٥٨ و ص ٢٥٣.

[٣]. رجال‌الكشی، ص‌٥٥٦.

[٤]. معجم البلدان، ج٤، ص٤٣٨.

[٥]. رجال النجاشی، ص٥٨ - ٦٠؛ الفهرست، ص١١٢ - ١١٣.

[٦]. الذریعه الی تصانیف الشیعه، ج١٦،ص ٢٢٩.