علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٣ - نگاهی به سازوکار ثواب و عقاب الهی
بترساندش.[١] در روایت مشهور دیگری، برترین جهاد، امر به معروف و نهی از منکر نزد حاکم ظالم دانسته شده است.[٢]
ج. نقش نفوذ عمل در اثر آن
گاهی خود عمل دارای ویژگیهایی است که نفوذ خاصی دارد و باعث گسترش حوزه تأثیرگذاری آن میشود و بدین وسیله بر ارزش آن افزوده میشود. عملی که تبدیل به یک سنت میشود، یکی از مصادیق بارز این عنوان است. در چنین مواردی، وقتی عملی بنیاد میشود، از سوی آحاد مردم، پیوسته در حال انجام و در حال افزایش است. از این رو، باید در پاداش و عقاب نیز این افزایش لحاظ شود. پیامبر اکرم _ صلی الله علیه و آله و سلم _ در این باره میفرمایند:
هر کس سنّتی نیکو پی نهد، اجر عمل خودش و اجر کسانی که تا روز قیامت به آن عمل میکنند، از آنِ اوست؛ بیآن که از اجر آنها چیزی کم شود.[٣]
در برخی روایات نیز برای صلوات فرستادن بر پیامبر _ صلی الله علیه و آله و سلم _ و خاندانش، ثواب فراوان و خیلی زیادی نقل شده است.[٤] پس میتوان گفت این کار هم، یکی از مواردی است که اثر فعل در آن افزایش مییابد و کفه حسنات را سنگین میسازد. شاید از آن رو که توجه به پیامبر _ صلی الله علیه و آله و سلم _ و خاندانش _ که هدایتگران جوامع و نسلهایند _ در هدایت پذیری فرد و دیگرانی که ناظر یا شنوندهاند، تأثیر گذار است؛ زیرا بدین وسیله، الگوهای مناسب در مسیر هدایت برجسته میشوند؛ امری که تثبیت هر چه بیشتر دین و دینداری را در پی دارد. در اینجا نیز این آثار فراوان عمل است که با پیوست بدان، ارزشی فوق العاده و بیش ازحد انتظار به آن میبخشد و سزاوار پاداشی به مراتب بیشتر از وزن ظاهری عمل میگردد.
در موارد دیگر نیز به سنگینی بسیار زیاد یک عمل در ترازوی سنجش اعمال اشاره شده است[٥]که میتوان گفت در آنها نیز امری غیر از شاکله ظاهری عمل، ارزش آفرین
[١]. السرائر، ج٣، ص٦٣٤.
[٢]. ان افضل الجهاد كلمة عدل عند امام جائر (الكافی، ج٥، ص٥٩، ح١٦؛ تهذیب الأحكام، ج٦، ص١٧٧، ح٣٦٠).
[٣]. الكافی، ج٥، ص٩، ح١؛ الخصال، ص٢٤٠،ح٨٩؛ بحار الأنوار، ج١٠٠، ص٢٣، ح١٥.
[٤]. ما فی المیزان شیء أثقل من الصلاة علی محمد و آل محمد (الكافی، ج٢، ص٤٩٤، ح١٥؛ قرب الاسناد، ص١٤، ح٤٥).
[٥]. عیون أخبار الرضا، ج١، ص٤٠، ح٩٨.