بودند.[١] شهرهای رامهرمز، دَورق، عسکر مُکرم، جندی‌شاپور و شوش، بیشتر حنبلی مذهب بودند؛ گر چه در رامهرمز انواع فرقه‌ها و مذاهب رواج داشت. مردم شوشتر و برخی از مردم جندی‌شاپور پیرو ابو‌حنیفه و شافعی بودند. تمام عسکر و بیشتر اهواز و رامهرمز و دورق و برخی از مردم جندی‌شاپور معتزلی بودند.[٢]

در این دوره برخی از محدّثان در منصب‌های حکومتی بودند و در پیشرفت اسلام و تشیع نقش ویژه‌ای داشتند. عبدالله نَجاشی (قرن٢) جدّ هشتم ابو‌العباس نجاشی (صاحب کتاب رجال)، _ که از شاگردان و ارادتمندان امام صادق _ علیه السلام _ در این دیار بود _ از طرف منصور عباسی حاکم اهواز گردید.[٣] خاندان تنوخی در خوزستان و دیگر نقاط اسلامی منصب قضاوت داشتند و خدمات فراوانی به تشیع نمودند. حسن بن مفضّل بن سهلان رامهرمزی و حسن بن حمد مهلّبی از وزیران قدرتمند آل بویه از مردم خوزستان بودند و همواره از شیعه و محدّثان آن حمایت کرده و زمینه رشد تشیع را فراهم می‌آوردند.[٤]

امام رضا _ علیه السلام _ در تابستان سال دویست هجری به اهواز وارد شد و پس از اهواز، به منطقه اربق (اربک) رامهرمز رسید و در کنار پل آن توقف کرد و مردم از او حدیث شنیدند. پس از آن از راه استخر فارس و یزد و کویر به خراسان رسید.[٥]

٣. تعداد محدثان و کتب آنان

از ابتدای ورود اسلام تا پایان دورۀ صفوی نام حدود ٣٥٠ محدث از خوزستان در کتب رجال و تراجم ثبت شده است که نزدیک به بیست درصد آنان صاحب کتاب بودند. بیشتر محدّثان خوزستان در دورۀ متقدمان می‌زیستند و محدّثان اهل سنت در این دوره از شیعیان فراوان‌تر بوده‌ که حاکمیت اهل سنت بر این منطقه دلیل اصلی این فراوانی است.

از ابتدا تا آخر دورۀ صفوی حدود ٦٥٠ عنوان کتاب (اعم حدیثی و غیرحدیثی) برای محدثان خوزستان ثبت شده است. نزدیک به نیمی از این کتاب‌ها (حدود ٣١٠ کتاب) در دورۀ متقدمان نوشته شده که بیش از شصت درصد از آنها را محدثان شیعه نگاشته‌اند. بیشتر کتب نوشته شدۀ این دوره در موضوعات غیر حدیثی ‌است.

[١]. همان، ج٢، ص٦٢٠.

[٢]. همان.

[٣]. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، ج‌٩، ص٩٥؛ نیز ر.ک: رجال البرقی، ص٢٢؛ رجال الکشی، ص٣٤٢ - ٣٤٣؛ رجال النجاشی، ص٢١٣؛ حلّی، پیشین، ص٢٣٦.

[٤]. مستدرکات اعیان الشیعه، ج٢، ص٨٢؛ اعیان الشیعه، ج٥، ص٣١٥ - ٣١٦.

[٥]. مسند الامام الرضا _ علیه السّلام _ ، ج١، ص٥٥ - ٥٦.