أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللهَ یَعْلَمُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ ما یَکُونُ مِنْ نَجْوی‌ ثَلاثَةٍ إِلاَّ هُوَ رابِعُهُمْ وَ لا خَمْسَةٍ إِلاَّ هُوَ سادِسُهُمْ وَ لا أَدْنی‌ مِنْ ذلِکَ وَ لا أَکْثَرَ إِلاَّ هُوَ مَعَهُم.[١]

٥. برجسته‌ترین نکته در مجموع روایات رابطه‌ای، محوریت رشد فرایندهای شناختی در تشکیل ارتباطات سطح عالی، و عدم بنای آنها بر صرف غریزه ارتباط و فرایندهای ناپخته عاطفی است. از این‌ رو، ارزیابی دوستان بر اساس ملاک‌های خاص در روایات اهمیت زیادی یافته است.

٦. با توجه به تمام مطالب یادشده، به‌نظر می‌رسد که نام‌گذاری کتاب به دوستی در قرآن و حدیث، عنوان نهادنِ کل بر جز است؛ بنا بر این، عنوان صحیح‌تر کتاب می‌تواند این باشد: ارتباط در قرآن و حدیث.

کتابنامه

_ درآمدی بر روانشناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی، محمد صادق شجاعی. قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، ١٣٨٨.

_ در بارۀ عشق، مقالاتی از مارتا نوسباوم و دیگران، ترجمۀ آرش نراقی، تهران: نشر نی، ١٣٩٠.

_ دوستی در قرآن و حدیث، محمد محمدی ری‌شهری. قم: دارالحدیث، ١٣٧٩.

_ راهنمای دین‌پژوهی، ویراستۀ رابرت سگال، ترجمه و توضیح: محسن زندی، محمد حقانی‌فضل. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب، ١٣٩١.

_ روانشناسی اجتماعی، دکتر رابرت بارون، دان بیرن، بایلا برنسکامب، مترجم: دکتر یوسف کریمی. تهران: روان، ١٣٨٨.

_ روانشناسی اسلامی با نگرش به منابع اسلامی، جمعی از مؤلفین، قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه، ١٣٨٢.

_ ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن، توشیهیکو ایزوتسو، ترجمه فریدون بدره‌ای، تهران، قلم، ١٣٦٠.

_ سبک‌ها و مهارت‌های ارتباطی، نیما قربانی. تهران، تبلور، ١٣٨٤.

_ المیزان فی تفسیر القرآن، محمد حسین طباطبایی، ترجمۀ محمدباقر موسوی. انتشارات جامعۀ مدرسین.

[١]. سوره مجادله، آیه ٥٨.