این نوشته بر آن است تا با استفاده از روش توصیف و تحلیل و استنباط، حدیث مشهور «المجالس بالأمانة» را با استفاده از دیدگاه‌های صاحب‌نظران، بررسی سندی و دلالی کند و مفاد اخلاقی و فقهی آن و نیز گستره مجلس و امانت و رازهای مجلس را با بررسی تطبیقی با آیاتی از قرآن کریم نشان دهد. نویسنده، در این پژوهش تلاش کرده است تا از منابع فریقین در شرح حدیث استفاده نماید و نیز برداشت فقیهان و عالمان اخلاق را در تفسیر جمله یاد شده بازتاب دهد.

کلیدواژه‌ها: المجالس بالامانة، امانت‌داری، مجلس، رازداری.

درآمد

در منابع روایی شیعی و سنی، و بیشتر در بخش اخلاق و آداب آنها، حدیثی
دو کلمه‌ای با عبارت «المجالس بالأمانة» نقل شده است. این حدیث را کلینی (م٣٢٩ق) در کتاب العشرة الکافی،[٢] فیض کاشانی (م١٠٩١ق) در ذیل آداب المجالسة
الوافی،[٣] مجلسی (م١١١١ق) در آداب مجلس بحار الانوار،[٤] و بیهقی (م٤٥٨ق) در
الآداب،[٥] و ابن عبد البرّ (م٤٦٧ق) در أدب المجالسة و حقّ الجلیس،[٦] خرائطی در

[١]. عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث.

[٢]. ر.ک: الکافی، ج٢، ص٦٣٥، کتاب العشرة.

[٣]. الوافی، ج٥، ص٦٢٠.

[٤]. ر.ک: بحار الانوار، ج٧٢، ص٤٦٥، باب آداب المجالس و...

[٥]. الاداب، ج١، ص١٢٩؛ نیز ر.ک: تنبیه الخواطر، ج٢، ص٣٩ و ٣٨٤.

[٦]. ر.ک: ادب المجالسة، ص٣٠.