علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٢ - نگاهی به حدیث «المجالس بالامانة»
و یک روزه بنیقریظه به درخواست یهود و از سوی پیامبر برای مشورت دادن نزد آنان رفت و در بارۀ پیشنهاد تسلیم نظر سعد بن معاذ شدن آنان، بیآنکه چیزی بگوید، با دست اشاره به گلویش کرد که به معنای قتل آنان بود و به این ترتیب، راز مسلمانان را فاش کرد.[١] خداوند این کار وی را خیانت دانسته و آن را خیانت در امانت تلقی کرده است.[٢]
در آیۀ دیگر، از دو زن یاد شده که همسر دو پیامبر بودند، و به همسرانشان خیانت کردند. هر چند در آیات مشخص نشده که این خیانت چه بوده، اما بر اساس سیاق آیات و تفاسیر صورت گرفته و گزارههای تاریخی، حداقل یکی از آن دو زن، سرّی از اسرار داخل خانۀ شوهرش را فاش کرده و او را به دردسر انداخته است:
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِینَ کَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ کانَتا تَحْتَ عَبْدَیْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَیْنِ فَخانَتاهُما؛[٣]
خداوند برای کافران زن نوح و زن لوط را مثل زده است که همسر دو بنده از بندگان شایستۀ ما بودند و به آن دو خیانت کردند.
گفته شده که همسر نوح _ علیه السلام _ نسبت جنون به او میداد، و همسر لوط اسرار داخل خانه را _ که وجود چند غریبه در آنجا بود _ فاش کرد.[٤] خداوند از این عمل به خیانت یاد کرده است. در باره همسر لوط به خصوص میتوان، آیه و مفاد آن را در مورد بحث مورد توجه قرار داد؛ چه اینکه وی اسرار خانۀ لوط را برای مخالفانش فاش کرد و آنها به خانۀ او هجوم آوردند. برخی حدیث «المجالس بالامانة» را به همین آیه تفسیر کردهاند:
و افشاء الأسرار؛ لأن المجالس بالأمانة، کما یأتی و به فسّر قوله تعالی فی امرأة نوح و امرأة لوط، فخانتاهما؛[٥]
افشای اسرار؛ برای اینکه مجلسها امانتاند؛ همان گونه که میآید و به همین حدیث، فرمودۀ خداوند در بارۀ زن نوح و لوط _ که به همسرانشان خیانت کردند _ تفسیر شده است.
نیز در آیهای از افشای راز پیامبر توسط بانوان خانهاش سخن گفته شده، که مورد تهدید خداوند قرار گرفتهاند:
[١]. مجمع البیان، ج٤، ص٤٥٥.
[٢]. «المحافظة علی الأسرار»، ص٢٧.
[٣]. سوره تحریم، آیه١٠.
[٤]. التبیان، ج١٠، ص٥٢.
[٥]. التحفة السنیة، ص٢٢.