کلیات علوم اسلامی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٣ - تمرین و ریاضت

بیتکیه گاهی

تمرین و ریاضت

ثم انه لیحتاج الی الریاضة، و الریاضة متوجهة الی ثلثة اغراض: الاول تنحیة مادون الحق عن مستنّ الایثار، و الثانی تطویع النفس الامّارة للنفس المطمئنّة ... و الثالث تلطیف السرّ للتنبّه.

پس از این، نوبت عمل و تمرین و ریاضت میرسد. ریاضت متوجه سه هدف است: اول دور کردن ماسوی از سر راه، دوم رام ساختن نفس امّاره برای نفس مطمئنّه، سوم نرم و لطیف ساختن باطن برای آگاهی.

پس از مرحله اراده که آغاز پرواز است، مرحله تمرین و آمادگی میرسد. از این آمادگی با لغت «ریاضت» تعبیر شده است. در عرف امروز ما کلمه «ریاضت» مفهوم زجر دادن نفس را دارد. در بعضی مکتبها اساساً زجر دادن نفس و تعذیب آن اصالت دارد و لهذا قائل به زجر و تعذیب نفس هستند. نمونهاش را در جوکیهای هند میبینیم. ولی در اصطلاح بوعلی کلمه «ریاضت» مفهوم اصلی خود را دارد.

ریاضت در اصل لغت عرب به معنی تمرین و تعلیم کرّه اسب جوان نوسواری است که راه و رسم خوشراهی به آن یاد داده میشود. سپس در مورد ورزشهای بدنی انسانها به کار رفته است. در حال حاضر نیز در زبان عربی به ورزش «ریاضة» میگویند و در اصطلاح عرفا به تمرین و آماده ساختن روح برای اشراق نور معرفت اطلاق میشود.به هر حال ریاضت در اینجا تمرین و آماده ساختن روح است و متوجه سه هدف است. یکی از آن سه هدف مربوط به امور خارجی است، یعنی از بین بردنشواغل و موجبات غفلت. دوم مربوط است به انتظام قوای درونی و از بین بردن آشفتگیهای روحی که از آن به «رام ساختن نفس امّاره برای نفس مطمئنّه» تعبیر شده است. و سوم مربوط است به نوعی تغییرات کیفی در باطن روح که از آن به «تلطیف سرّ» تعبیر شده است.

و الاول یعین علیه الزهد الحقیقی، و الثانی یعین علیه عدة اشیاء: العبادة المشفوعة بالفکرة، ثم الالحان المستخدمة لقوی النفس الموقعه لما لحن به