کلیات علوم اسلامی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٠ - درس هشتم (٢) شیعه

شیعه عقیده معتزله را در باب افعال تأیید میکند و معتقد است که فرق است میان غرض فعل و غرض فاعل، آنچه محال است این است که خداوند در افعال خود هدفی برای خود داشته باشد، اما هدف و غرضی که عاید مخلوق گردد به هیچ وجه با کمال و علوّ ذات و استغناء ذاتی خداوند منافی نیست.

٨. بداء در فعل حق جایز است همچنانکه نسخ در احکام حق جایز است.

بحث بداء را در کتب عمیق فلسفه مانند اسفار باید جستجو کرد.

٩. رؤیت خداوند. معتزله به شدّت منکر رؤیت خداوندند. معتقدند که فقط میتوان به خدا اعتقاد داشت. اعتقاد و ایمان مربوط است به فکر و ذهن، یعنی در ذهن و فکر خود میتوان به وجود خداوند یقین داشت و حدّ اعلای ایمان همین است.

خداوند به هیچ وجه قابل شهود و رؤیت نیست. دلیل قرآنی این است که قرآن میگوید:

لا تُدْرِکهُ الابْصارُ وَ هُوَ یدْرِک الابْصارَ وَ هُوَ اللَّطیفُ الْخَبیرُ [١].

چشمها او را نمیبیند و او چشمها را مییابد. او لطیف (غیر قابل رؤیت) است و آگاه (دریابنده چشمها و غیر چشمها).

امّا اشاعره سخت معتقدند که خداوند با چشم دیده میشود ولی در قیامت.

اشاعره نیز به برخی احادیث و آیات بر مدّعای خود استدلال میکنند، از جمله آیه کریمه:

وُجوهٌ یوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ الی رَبِّها ناظِرَةٌ [٢].

چهرههایی در آن روز خرّم و نگرنده به سوی پروردگار خویشاند. شیعه معتقد است که خداوند با چشم هرگز دیده نمیشود، نه در دنیا و نه در آخرت، امّا حدّ اعلای ایمان هم یقین فکری و ذهنی نیست. یقین فکری علم الیقین است. بالاتر از یقین فکری یقین قلبی است که عین الیقین است. عین الیقین یعنی شهود خداوند با قلب نه با چشم. پس خداوند با چشم دیده نمیشود ولی با دل دیده میشود. از علی علیه السّلام