کلیات علوم اسلامی ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦١ - ١ وقت

را نیز محکوم میسازد و میگوید مؤمن حق ندارد عِرض و شرافت اجتماعی خود را لکهدار سازد. بسیاری از خود عرفا نیز ملامتیگری را محکوم میکنند.مقصود این است که روش ملامتیگری که در میان بعضی از عرفا معمول بوده سبب شده که آنها تعمّد خاصی در ارائه ضد مقاصد و ضد منویات و ضد اهداف خود داشته باشند، و این کار فهم مقاصد آنها را مشکلتر میسازد.

ابوالقاسم قشیری که از پیشوایان اهل عرفان است در رساله قشیریه تصریح میکند که عرفا تعمّد دارند در ابهامگویی، زیرا نمیخواهند افراد غیر وارد از اطوار و حالات و مقاصد آنها آگاه شوند، زیرا برای غیروارد قابل فهم و درک نیست [١] اصطلاحات عرفا زیاد است. برخی مربوط است به عرفان نظری، یعنی به جهان بینی عرفانی و تفسیری که عرفان از هستی مینماید. این اصطلاحات شبیه اصطلاحات فلاسفه است و مستحدث است. محیی الدین عربی پدر همه یا بیشتر این اصطلاحات است، و فهم آنها هم بسیار دشوار است از قبیل: فیض اقدس، فیض مقدس، وجود منبسط، حق مخلوق به، حضرات خمس، مقام احدیت، مقام واحدیت، مقام غیب الغیوب و امثال اینها.

برخی دیگر مربوط است به عرفان عملی، یعنی به مراحل سیر و سلوک عرفانی.

این اصطلاحات قهراً بیشتر مربوط به انسان است؛ شبیه مفاهیم روان شناسی یا اخلاقی است و در حقیقت نوعی خاص روان شناسی است، آنهم روان شناسی تجربی. به عقیده عرفا، فلاسفه یا روان شناسان یا علمای دین شناسی یا جامعه شناسان که عملًا وارد این وادیها نشدهاند و این اطوار نفس را از نزدیک مشاهده و مطالعه نکردهاند حق ندارند در این مسائل قضاوت کنند، تا چه رسد به سایر طبقات.

این اصطلاحات برخلاف اصطلاحات عرفان نظری، قدیمی است؛ لااقل از قرن سوم یعنی از زمان ذوالنّون و بایزید و جنید سابقه دارد.

اینک ما بعضی از اصطلاحات را طبق آنچه قشیری و دیگران گفتهاند میآوریم:

١. وقت

در درس پیش این اصطلاح را از بوعلی نقل کردیم. اینک بیان خود عرفا را میآوریم.