اول شب تا آخر شب را حساب می‌کنیم می‌گوییم از اول غروب تا اول طلوع صبح. بعد بگوییم کم یا زیاد؟ اگر از نصف کمتر باشد کم است، اگر نصف باشد برابر است و اگر بیشتر باشد، دیگر قلیل هم نمی‌شود گفت، باید گفت کثیر. و یک وقت نسبت به زمان خوابیدن در نظر می‌گیریم، به حسب آنچه که معمولا مردم می‌خوابند. چون معمولا مردم مثلا هفت ساعت در شب می‌خوابند اگر کسی پنج ساعت بخوابد می‌گویند شب کم خوابید، یعنی نسبت به آنچه که دیگران می‌خوابند او کم خوابید.

مقدار شب‌خیزی

آیه بعد موضوع را توضیح می‌دهد که قُمِ اللَّیلَ اِلّا قَلیلا یعنی چه؟ می‌فرماید: نِصْفَهُ یعنی منظور از این دستور که «شب را بپاخیز مگر کمی از شب را» این است که نیمی از شب را بپاخیز. اَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلیلا یعنی این مقدار یک حد مشخص و معینی که به اصطلاح معروف مو لای درزش نرود نیست، مقصود آن حدود است: نِصْفَهُ اَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلیلا نصف آن یا چیزی از نصف کمتر. اَوْ زِدْ عَلَیهِ یا چیزی از نصف بیشتر. پس کأنه این جور می‌شود که در حدود نیمی از شب را بپاخیز و نخواب. قُمِ اللَّیلَ اِلّا قَلیلا که توضیحش آیه بعد است: نِصْفَهُ اَوِ انْقُصْ مِنْهُ قَلیلا اَوْ زِدْ عَلَیهِ نیمی از آن یا از نیمْ چیزی کمتر یا چیزی زیادتر.

وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتیلا و قرآن بخوان در شب، و خواندنت قرآن را به نحو ترتیل باشد. اولا مقصود از اینکه قرآن بخوان چیست؟ آیا مقصود این است که قرآن خواندنت غیر از نماز خواندنت باشد، قرآن در خارج نماز بخوان؛ یعنی در شب علاوه بر نماز، قرآن خواندن هم مستقل از نماز داشته باش؟ یا مقصود همان قرآنهایی است که در نماز خوانده می‌شود؟ چون سوره حمد را که ما می‌خوانیم قرآن است و هر سوره‌ای غیر از سوره