کلمه توبه، هم در مورد بنده به کار می‌رود و هم در مورد خدا : توبوا اِلَی الله[١] . اِنَّ اللهَ تَوّابٌ رَحیمٌ[٢] .معنای «شما توبه کنید (یعنی بازگشت کنید) به سوی خدا» بازگشت از معصیت و روآوردن به طاعت است. توبه یعنی

بازگشت از معصیت و قهرآ رو آوردن به طرف خدا. این، توبه بنده است. توبه خدا چیست؟ توبه خدا همانی است که بعد از توبه بنده صورت می‌گیرد؛ یعنی شما به سوی خدا بازگردید، خدا هم رحمت خود را به شما باز می‌گرداند و آثار سوء گناهان را از شما سلب می‌فرماید. اینجا هم «تابَ عَلَیکمْ» یعنی خدا تبعات بدی را که ممکن است چنین کاری داشته باشد برداشته است یعنی برایتان عیبی ندارد.

فَاقْرَؤُا ما تَیسَّرَ مِنَ الْقُرْانِ. نمی‌گوید بخوابید، لزومی ندارد شب‌خیزی کنید؛ بلکه می‌گوید هرمقداری که برایتان ممکن است. عَلِمَ اَنْ سَیکونُ مِنْکمْ مَرْضی خدا می‌داند و دانسته است که در آینده از شما مریضان خواهند بود. وَ اخَرونَ یضْرِبونَ فِی الاَْرْضِ و گروه دیگری خواهند بود که در زمین ضربِ در زمین (پا به زمین) می‌زنند. «پا به زمین می‌زنند» در زبان عربی کنایه از راه رفتن روی زمین و کنایه از مسافرت کردن است. خواهند بود از شما گروهی که مسافرت می‌کنند، و در حال مسافرت ]برنامه عادی زندگی مختل می‌شود، لذا [شما می‌بینید به ما گفته‌اند در مسافرت حتی نماز فریضه چهار رکعتی را دو رکعت بخوانید؛ خداوند

[١] . نور / ٣١ و تحريم / ٨ .

[٢] .حجرات / ١٢.