آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣
جای دیگر هم ما داریم که وقتی میگوییم بعد از آن، یعنی علاوه بر آن، مثل: عُتُلٍّ بَعْدَ ذلِک زَنیمٍ[١] . نه این است که اول عتلّ است در زمان بعد زنیم، بلکه عتلّ است و بعلاوه زنیم است. وَ الاَْرْضَ بَعْدَ ذلِک دَحیها. و بعد از این مطلب، یعنی علاوه بر این، زمین را دَحْو کرد. مقصود از دحو زمین که به «دحوالارض» معروف است چیست؟ معروف همین است که «زمین را دحو کرد» یعنی زمین را منبسط و پهن قرار داد، یعنی به شکلی قرار داد که بشر بتواند بر روی آن زندگی کند، چون زمین نسبت به ما حالت یک جسم مسطح را دارد، اگر قسمتهای مختلف این زمین همه مثل کوهستانها میبود، دیگر برای انسان امکان زندگی نبود. کلمه «دحو» یک معنی دیگر هم دارد و آن معنی غلتیدن و غلتاندن است که چیزی را بغلتانند. عرب به آن چوب بزرگی که با آن توپ را به حرکت درمیآورند یا آن چوب کوچک را میزنند و پرتاب میکنند و به حرکت درمیآورند «مِدْحاة» میگوید. حدیثی است راجع به امام حسین (ع) که کسی گفت: حسین بچه بود و با بچههای دیگر مدحاة بازی میکرد (کانَ یلْعَبُ بِالْمَداحی). اگر چیزی را روی زمین بغلتانند مثل توپی که شما حرکت میدهید که دو حرکت میکند، هم حرکت انتقالی میکند و هم به دور خودش میچرخد، عرب این حرکت را دَحْرَجَه میگوید. آنوقت دَحی یعنی شیئی را به این شکل به حرکت در آورد. عدهای میگویند مقصود از «وَ الاَْرْضَ بَعْدَ ذلِک دَحیها» این است که علاوه بر این، خدای متعال زمین را مانند آن گویی که با یک مِدحاة آن را به حرکت در میآورند که در همان حالی که حرکت میکند به دور خودش هم میچرخد، زمین را به دحرجه در آورد یعنی به یک حرکت اینچنینی درآورد. و صلّی الله علی
[١] . قلم / ١٣.