خلاصه‌ جهان، مجموعه‌اى از پديده‌هاست، انسان در رابطه با پديده‌ها از علت آن سؤال مى‌كند و بدين گونه از پيدايش جهان به پديد آورنده آن پى مى‌برد؛ آفريننده‌اى كه ويژگيهاى پديده‌در او راه ندارد. جهان يكپارچه حركت است و هر حركت و پويشى انرژى و نيرو مى‌خواهد، اين مطلب مورد پذيرش همه است. اختلاف در اينجاست كه محرك هستى در خود جهان مادى است يا بايد آن را در خارج از جهان ماده جستجو كرد؟ درست است كه حركت هر يك از پديده‌ها به دنبال محركى در خود اين جهان است، ولى حركت مجموع عالم، محركى مى‌خواهد كه از خارج بدان حركت و توان دهد.