جنگ ایران و عراق، به مدت سه سال برگزار نشده است. اما صرفنظر از این موضوع، برخی دیگر از آگاهان سیاسی معتقدند که خطر گسترش جنگ ایران و عراق به کشورهای همسایه، دولت سوریه را متقاعد کرده تا موضع خود را در حمایت از ایران تغییر دهد و از میزان کمک خود به این کشور بکاهد.[١]

نشریه امریکایی کریستین ساینس مانیتور اتخاذ سیاست صلحجویانه و انعطافپذیر اخیر دمشق درقبال کشورهای عرب منطقه و احتمالاً عراق را ناشیاز مشکلات و فشارهای داخلی و خارجی سوریه ذکر کرد. به نوشته این نشریه، درگیریهای اخیر در لبنان بین نیروهای سوری و شبه نظامیان حزبالله یکی از نشانههای سردی روابط تهران و دمشق است. علاوه براین دلایلی همچون بیانیه اخیر حزب کمونیست سوریه و مفتی مسلمانان سنی این کشور در واکنش به اشغال فاو به دست ایران، و خودداری تهران از قبول مذاکره صلح با عراق، تهدید نظامی ازسوی اسرائیل، فشار روانی و احتمالاً نظامی ازطرف امریکا و سایر کشورها دررابطهبا مسئله تروریسم مزید بر علت است، ضمن آنکه مشکلات امنیت داخلی و بحران شدید اقتصادی نیز در تشدید فشار و این تغییر رویکرد مؤثر بوده است.[٢]

در همین چارچوب برخی رسانه ها وخامت اوضاع اقتصادی سوریه و تهدید روزافزون امریکا و رژیم صهیونیستی علیه این کشور را انگیزه اصلی دمشق برای تغییر نگرش در مناسباتش با ایران و جلبحمایت بیشتر اعراب برشمردهاند. دراینباره روزنامه واشنگتن تایمز در بخش تحلیلی خود به نقل از سردبیر خبرنامه میدل ایست ریپورت (چاپ نیویورک) نوشت: «ذخایر ارزی سوریه ته کشیده است و آن کشور در انزوا و در آستانه ورشکستگی قرار گرفته است. ... تدارک نفتیاش از ایران نیز فروکش کرده و اقتصادش دستخوش نابسامانی است. از سویی ایرانیان مستقر در لبنان استقلال بیشتری یافتهاند. دراینحال، اگر عربستان سعودی به وعدهاش برای تأمین کمبود نفت موردنیاز سوریه عمل کند، سوریه موضعش را تغییر خواهد داد. ... [به خصوص اینکه] سعودیها از پیشرویهای ایران به سوی کشورهای خلیج فارس [پس از تصرف بندر فاو عراق] و حملات آنها به کشتیهای حامل نفت سعودی به شدت نگراناند و گمان میکنند اگر ایران از حمایت سوریه در جنگ با عراق بیبه ره بماند به گفتوگوهای صلح تمایل بیشتری خواهد داشت.»

به گفته رادیو امریکا، واشنگتن در ادامه، سیاست ضداسرائیلی ایران را به انه تغییر رویکرد احتمالی دمشق قرار داده و افزوده است: «آیت الله خمینی پیوسته اعلام کرده است که جنگ با عراق تنها نخستین گام در راه هدف نهایی یعنی فتح بیتالمقدس و نابودی اسرائیل است. حال سعودیها گمان میکنند که اگر براثر بروز یک بحران میان سوریه و اسرائیل، دشمن مشترک عراق به هواداری از سوریه برخیزد، ممکن است آقای [آیت الله] خمینی در جنگ خلیج فارس دست نگاه دارد. [ازاینرو] مناقشه روزافزون میان سوریه و اسرائیل انگیزه بزرگی برای تلاش سوریه درجهت جلبحمایت اعراب است.»

[١] خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه گزارشهای ویژه، شماره٧١، ٩/٣/١٣٦٥، ص١٩، رادیو اسرائیل، ٨/٣/١٣٦٥.

[٢] همان، صص ٢١ و ٢٢، واشنگتن - خبرگزاری کویت، ٨/٣/١٣٦٥.