بيشتر اشياء به محاذات و پيروى تصانيف و تذاكير پيشوا (ارسطو) گام بردارم، سپس به علم هندسه روى آوردم و كتاب اسطقسّات اقليدس را با لطافتى خاص مختصر كردم و شبهه‌هاى آن را گشودم و بر همين اكتفا كردم، و همزمان با آن به همان كيفيّت كتاب مجسطى در هيئت را مختصر كردم كه با وجود اختصار بيان و تفهيمى را در برداشت و بعد از فراغت از آن اضافاتى را كه دانشجو واجب است براى تكميل آن صناعت بداند و در آن احكام رصديّه را با قوانين طبيعى مطابقت دهد به آن افزودم، پس از آن كتاب المدخل فى الحساب را به اختصار آوردم و سپس صناعت رياضيّون را با علم موسيقى بر وجهى كه براى خود آشكار بود با بحثى طويل و نظرى دقيق به پايان رساندم و پس از آن كتاب را با علمى كه به ما بعد الطّبيعه منسوب است با اقسام و وجوه آن ختم و در آن به گونه اجمال در علم اخلاق و سياسات اشاره كردم تا اينكه در آن كتابى مفرد كه جامع باشد، تأليف كنم.

و اين كتاب با وجود خردى حجم داراى علم بسيار است و از متامّل و متدبّر آن تقريباً چيزى از اين صناعت فوت نمى‌گردد و داراى زياداتى است كه عادة در كتابهاى ديگر يافت نمى‌شود.» [١] از كتاب اللّواحق كه ابن سينا در مقدّمه خود ياد كرده اثرى در دست نيست، او در جاهاى ديگر نيز اشاره به اين كتاب كرده است؛ از جمله در پايان موسيقى شفا مى‌گويد:

«و لنقتصر على هذا المبلغ من علم الموسيقىّ و ستجد فى كتاب اللّواحق تفريعات و زيادات كثيرة ان شاء اللّه تعالى» [٢] و در آغاز كتابى كه با نام منطق المشرقيّين چاپ شده، پس از ذكر كتاب شفا چنين گويد: «و سنعطيهم فى اللّواحق ما يصلح لهم زيادة على ما أخذوه و على كلّ حال فالاستعانة باللّه وحده» [٣].

از كتاب الفلسفة المشرقيّة او هم فقط قسمتى كه درباره منطق است به نام منطق المشرقيّين به دست ما رسيده و برخى از دانشمندان معتقدند كه مراد ابن سينا از مشرقيّين‌

[١] . المدخل از منطق شفا، ص ١١.

[٢] . جوامع علم الموسيقى، ص ١٥٢.

[٣] . منطق المشرقيين، ص ٤.