لكن شرورى كه در وقب غاسق حاصل است مشاركت با شَرِّ ما خَلَقَ‌ دارد، شركت خاص مر عامّ را. لكن چون اين خاص را مزيّتى بود در اينكه نفس مذكوره را مظلم و تيره و تار ميساخت، از آن جهت اتيان بدان لازم بود، تا اينكه دانسته شود كه حصول آن حالت در نفس ناطقه از عظيم‌ترين رذائل است، بايد از آن اجتناب حاصل آيد و اسباب مخالطتش برچيده شود.

بعد از آن ميفرمايند: وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ، اشارت است بحصول قواى نباتيّه كه بتدبير بدن موكّل‌اند، و در نشو و نماى او باعث و سبب‌اند.

بايد دانست كه جسم را عقده و پيوند بسيار بسبب اختلاط عناصر اربعه حاصل است. لكن عناصر فى حدّ ذاتها با يكديگر پيوسته در اختلاف و تنازعند، و مدام سعيشان بر اين است كه از يكديگر جدا شوند. چون بعضى از ايشان سورت و تيزى [دارند]، برخى ديگر شكسته‌اند و كارشان در يكديگر بفعل و انفعال انجاميده ازين تركّب و تكسّر بدن حيوانى و مزاج حاصل شده.

پس آنچه ازين عناصر بكيفيّت نفّاثيّت متكيّف است قواى نباتى است.

زيرا نفث است [كه‌] سعى در ازدياد جوهر نفس در مقدار آن فى جميع- الجهات مى‌نمايد، يعنى طولا و عرضا و عمقا. و اين قواى نباتيّه پيوسته در ازدياد جسم كه طالب غذاست، و از آن غذا نما بهم رسانيده، سعى مينمايد. و درين سعى و ازدياد جسم را مزيّت حاصل ميگردد. بخلاف صنعتهاى ديگر كه اگر از جانبى مزيد نمايند بالضّروره بايد از جانب ديگر بمعرض نقصان رسانيده باشند. حدّاد اگر چه آهن را بكوبيدن دراز و پهن نمايد، البته از جانب ثخن و عمق آن كم ميكند، مگر از خارج آهنى‌