و امّا رياضيّات را بر روش اختصار در زمان گذشته نوشته بود و سپس آن را به كتاب شفا افزود و كتاب الحيوان و النّبات را نيز تأليف كرد و از اين كتاب‌ها فارغ گشت و در بيشتر كتاب الحيوان از كتاب ارسطوطاليس فيلسوف پيروى كرد و اضافاتى را بر آن افزود و در اين هنگام سنّ او به چهل رسيده بود» [١].

ابن سينا خود در آغاز منطق شفا مقدّمه‌اى دارد كه در آن ترتيب تأليف كتاب و روشى را كه در آن بكار برده با مقايسه با روشى كه در كتابهاى ديگر خود منظور نموده بيان مى‌دارد و چون اين مقدّمه خود داراى فوائد علمى است و نيز مكمّل مقدّمه ابو عبيد است؛ ترجمه فارسى آن نيز در اين گفتار ياد مى‌گردد:

«غرض ما در اين كتاب، كه اميدواريم روزگار مهلت ختم آن و توفيق خداوند نظم آن را براى ما ميسّر گرداند، اينست كه نتيجه اصولى را كه در علوم فلسفى منسوب به قدما مورد تحقيق قرار داده‌ايم در آن بياوريم. همان اصول كه بر نظر مرتّب و محقّق پايه نهاده شده و با نيروى فهم بر ادراك حق استنباط گرديده و در رسيدن به آن زمانى دراز كوشش شده است، تا آنكه پايان آن بر جمله‌اى استوار گرديده كه اكثر آراء بر آن متّفق و پرده‌هاى اهواء از آنها مهجور است.

در تدوين اين كتاب نهايت كوشش خود را بكار بردم كه بيشتر مباحث اين صناعت را در آن بگنجانم، و در هر جائى به موارد شبهه اشاره كنم و آنها را به اندازه توانايى خود با آشكار نمودن حقيقت حلّ نمايم و همراه با اصول، فروع را يادآور شوم؛ مگر آنچه را كه اطمينان داريم كه تبصير و تصوير آن بر مستبصران منكشف و متحقّق است، و يا آنچه را كه از ياد من رفته و براى فكر من آشكار نگرديده است.

در اختصار الفاظ و دورى از تكرار نهايت جدّ و جهد را به كار بستم؛ مگر آنچه كه از روى خطا و سهو واقع شده است و در نقض مكتب‌هائى كه بطلان عقائدشان آشكار است و يا تقرير و تعريف اصول و قوانين ما را از اشتغال به آن مذاهب بى‌نياز مى‌كند، از

[١] . مقدّمه ابو عبيد جوزجانى، المدخل از منطق شفا، صص ١- ٤.