جلالت باد، رسيد [١] [كه‌] لوازم بعضى اضافى‌اند و برخى سلبى. و ايضاً معروض شد كاملترين شرح و تعريف همان هويّت مطلقه تعريف ملازمى است كه جامع اضافه و سلب باشد. و در جميع كتب و زبر علما مكرر نوشته‌اند لفظ اللّه شامل جميع امرين اضافى و سلبى است. پس در عقب همان هويت مطلقه مشروحه كلمه اللّه موافق و ملايم مقام [است‌] كه در عقب آن بدان اتيان فرمودند، تا اينكه لفظ اللّه شارح و كاشف باشد جهت آن معنى كه در «هو» پنهان و مرموز است، و لسان بيان باشد جهت آن امر مشكله كه مشروح افتاد.

و در واقع شدن لفظ «اللّه» در عقب «هو» چندين لطايف ديگر موجودند:

يكى اينكه در حينى كه تعريف هويّت مطلقه بلوازم شرف صدور يافت، و حال آنكه همان لوازم لوازم آلهيّت‌اند، درين وقوع اشعاريست بدين كه هويّت مطلقه را ابدا از مقوّمات چيزى موجود نيست، و الّا عدول از مقوّم بلوازم قصور و فتور بود.

ديگرى آنكه چون شرح و تعريف هويّت مطلقه بلوازم آلهيّت واقع شد، كه عبارت از كلمه جامعه «اللّه» است، و در عقب آن كلمه طيّبه اتيان بلفظ احد نمودند، زيرا در آن غايت واحديّت پديد ميگردد، درين‌ [٢] نكته تنبيه است بر اينكه اين لفظ «احد» نزديك‌ترين نهايات وحدت‌

[١] اين عبارت از اضافات مترجم است. متن عربى: و قد بينا ان اللوازم منها الاضافيّة و منها السلبيّة ..». همان صفحه.

[٢] در اصل: دگر يا درين نكته. متن عربى: «و منها انّه لما شرح تلك الهوية بلازم الالهية، و عقّب ذلك بانه احد، و هو الغاية الوحدانية، كان فيه تنبيه على انه لما كان فى أقصى غايات الوحدة» جامع البدائع، ص ١٧