پنج رساله - ابن سينا - الصفحة ١٧ - پيشگفتار مهدى محقق

است كه جلد چهارم اختصاص به فهرست‌هاى گوناگون نام داروهاى مفرد و مركب و نام پزشكان و اوزان و مكاييل و نباتات و حيوانات و واژه‌هاى يونانى و فارسى دارد.

نظامى عروضى در مقاله طبّ از چهار مقاله پس از آنكه پزشك را به خواندن كتاب‌هايى همچون فصول بقراط و مسائل حنين بن اسحاق و مرشد محمد بن زكرياى رازى و هداية المتعلمين اخوينى بخارى و اغراض الطّبيه سيد اسماعيل جرجانى توصيه مى‌كند در پايان از قانون ياد مى‌كند و درباره آن چنين گويد:

«و اگر خواهد كه ازين همه مستغنى باشد به قانون كفايت كند. سيّد كونين و پيشواى ثقلين مى‌فرمايد: «كلّ الصّيد فى جوف الفرا» همه شكارها در شكم گور خر است اين همه كه گفتم در قانون يافته شود با بسيارى از زوائد و هر كه را مجلّد اوّل از قانون معلوم باشد از اصول علم طبّ و كلّيّات او هيچ بر او پوشيده نماند؛ زيرا كه اگر بقراط و جالينوس زنده شوند روا بود كه پيش اين كتاب سجده كنند و عجبى شنيدم كه يكى درين كتاب بر بو على اعتراض كرد و از آن معترضات كتابى ساخت و اصلاح قانون نام كرد.

گوئى در هر دو مى‌نگرم كه مصنّف چه معتوه مردى باشد و مصنّف چه مكروه كتابى.

چرا كسى را بر بزرگى اعتراض بايد كرد كه تصنيفى از آن او به دست گيرد، مسأله نخستين بر او مشكل باشد». [١] بخش داروهاى مفرده از كتاب قانون بيش از بخش‌هاى ديگر مورد توجّه و عنايت دانشمندان بوده است و به صورت‌هاى مختلف نام آن داروها استخراج و با تعاريف هر يك از آنها به صورت مستقل چاپ شده است. از جمله:

١- قاموس القانون فى الطّبّ لابن سينا در اين كتاب نام داروهاى مفرده به صورت الفبائى همراه با معادل انگليسى آنها آورده شده است. اين كوشش كه به وسيله اداره تاريخ طبّ و تحقيق طبّى در دهلى نو


[١] . چهار مقاله نظامى عروضى، ص ٧١.