است. چاپ انتقادى جديد ترجمه لاتينى «الهيات» شفا نيز به كوشش سيمون فانريت، با مقدمه‌اى از وربكه در دو جلد (ج ١، مقاله ٤- ١ و ج ٢، مقاله ١٠- ٥ را دربر مى‌گيرد) در سال‌هاى ١٩٧٧ و ١٩٨٠ م در لوون سويس انتشار يافته است. [١] امّا كتاب قانون در علم پزشكى كه مى‌توان گفت كه آن از مهمترين آثار ابن سينا و بزرگترين هديه او به علم و تمدّن بشرى به شمار مى‌آيد. اين كتاب كه از نظر اشتمال آن بر بيمارى‌هاى گوناگون و كيفيّت درمان آنها يك دائرة المعارف بزرگ علم پزشكى محسوب مى‌شود بيش از هر كتاب ديگر مورد توجّه اهل علم به ويژه پزشكان قرار گرفته و شروح و تعليقات متعدّد بر آن نوشته شده و ترجمه‌هاى گوناگون از آن صورت گرفته است. پيش از ابن سينا در يونان مى‌توانيم از بقراط و جالينوس و در جهان اسلام از على بن ربّن طبرى صاحب كتاب فردوس الحكمه و محمّد بن زكرياى رازى صاحب الحاوى و المنصورى و على بن عباس اهوازى صاحب كامل الصّناعة الطبّية به عنوان بزرگترين پزشكان نام ببريم؛ ولى ابن سينا در قانون همه مميّزات علمى آنان را مورد توجّه داشته و پس از او شايد بتوان فقط از كتاب فارسى ذخيره خوارزمشاهى نام برد كه جنبه دائرة المعارفى داشته و بيمارى‌هاى انسانى را از فرق تا قدم بيان كرده و براى درمان آنها انواع روش معالجه را از خوردنى و نوشيدنى و وارد كردنى و ماليدنى معرفى كرده است.

در مقايسه ابن سينا با حكيمان پيش از خود جمله‌اى نزد پزشكان معروف است كه در پشت جلد يكى از نسخه‌هاى ارجوزه طبّيه ابن سينا ديده مى‌شود:

«پزشكى معدوم بود. بقراط آن را از عدم به وجود آورد و سپس مرده بود، جالينوس آن را زنده كرد و بعد از آن كور شد و حنين بن اسحاق آن را بينا كرد و بعد از آن در شهرها متفرق گرديد و محمد بن زكرياى رازى آن را جمع‌آورى نمود». علّامه قطب الدين شيرازى گفته است: و بايد گفته شود كه: «پزشكى ناقص بود و ابن سينا آن را كامل ساخت». [٢]

[١] . دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج ٢، ص ٦.

[٢] . مقدّمه شرح ارجوزه طبّيه ابن سينا، ص ٧.